Có thêm "lương hưu thứ hai", an tâm về già

Sau hơn 10 năm triển khai, bảo hiểm hưu trí (BHHT) bổ sung dần trở thành kênh tích lũy dài hạn cho người lao động (NLĐ), với quy mô tài sản khoảng 2.200 tỉ đồng, tăng mạnh so với trước.

Mức đóng linh hoạt

Triển khai Luật BHXH 2024, ngày 25-3-2026, Chính phủ ban hành Nghị định 85/2026/NĐ-CP về BHHT bổ sung (Nghị định 85), có hiệu lực từ ngày 10-5, thay thế Nghị định 88/2016/NĐ-CP.

Chính sách được xây dựng trên cơ sở tổng kết quá trình thí điểm, nhằm thu hút sự tham gia của NLĐ và doanh nghiệp (DN), đồng thời hình thành nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế. Theo quy định, BHHT bổ sung là loại hình vận hành theo nguyên tắc thị trường, nhằm bổ sung cho chế độ hưu trí bắt buộc. Quỹ được hình thành từ đóng góp của người sử dụng lao động (NSDLĐ) hoặc từ cả DN và NLĐ.

NLĐ đang tham gia BHXH bắt buộc có thể tham gia thêm BHHT bổ sung thông qua DN. Đối tượng tham gia gồm NLĐ và NSDLĐ theo quy định của Luật BHXH. Việc tham gia không phải là điều kiện bắt buộc khi tuyển dụng, ký kết hay gia hạn hợp đồng lao động. DN cũng không được gắn việc tham gia với khen thưởng, đánh giá thi đua hoặc các chế độ phúc lợi, đồng thời không được phân biệt đối xử, làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của NLĐ. Mức đóng do hai bên thỏa thuận, phù hợp với khả năng tài chính và nhu cầu.

Về quyền lợi, người tham gia được hưởng phần đóng góp của DN (nếu có) cùng kết quả đầu tư từ quỹ. Trường hợp có quy định về thời gian làm việc tối thiểu để được hưởng quyền lợi thì không quá 5 năm. Ngoài ra, quyền lợi vẫn được giải quyết trong các trường hợp đặc biệt như mắc bệnh hiểm nghèo, suy giảm khả năng lao động nặng, tử vong hoặc không còn làm việc tại Việt Nam.

Khoản đóng góp được quản lý theo tài khoản hưu trí cá nhân. Mức chi trả phụ thuộc số dư tài khoản tại thời điểm hưởng, được tích lũy thông qua hoạt động đầu tư của quỹ. Khi đủ điều kiện, NLĐ có thể lựa chọn nhận theo tháng hoặc một lần, trong đó khuyến khích nhận định kỳ để bảo đảm thu nhập ổn định khi về hưu.

Hiện nay, mức đóng BHHT bổ sung không quy định tỉ lệ cố định như BHXH bắt buộc mà do các bên thỏa thuận, linh hoạt theo khả năng và nhu cầu. Đây được xem là bước cụ thể hóa định hướng phát triển "lương hưu thứ hai", bổ sung nguồn thu nhập bên cạnh lương hưu từ BHXH.

Kênh tích lũy dài hạn

Sau hơn 10 năm triển khai thí điểm, chương trình BHHT bổ sung tự nguyện đang dần trở thành kênh tích lũy dài hạn cho NLĐ, bên cạnh lương hưu từ BHXH.

Nghị định 85 do Chính phủ ban hành được kỳ vọng sẽ tạo "cú hích" mở rộng sự tham gia, đồng thời hình thành nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế. Trước đó, theo Nghị định 88/2016/NĐ-CP, chương trình hưu trí bổ sung được thí điểm với cơ chế đóng góp tự nguyện từ NLĐ và DN, dưới dạng tài khoản cá nhân và do các công ty quản lý quỹ vận hành.

Ðến nay, Bộ Tài chính đã cấp phép cho 4 DN quản lý, vận hành 7 quỹ hưu trí bổ sung. Tổng tài sản các quỹ đến cuối năm 2025 đạt gần 2.210 tỉ đồng, tăng mạnh so với các năm trước. Danh mục đầu tư chủ yếu là trái phiếu Chính phủ (khoảng 49,7%), bên cạnh các khoản phải thu, chứng chỉ quỹ và tiền mặt. Số người tham gia đạt hơn 28.500 người, tăng 17,1%. Riêng năm 2025, tổng mức đóng góp đạt hơn 720 tỉ đồng, trong khi chi trả gần 68 tỉ đồng.

Bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính - Bộ Tài chính, cho biết đây là chương trình mang tính tự nguyện, hình thành từ đóng góp của NLĐ và DN, được quản lý dưới dạng tài khoản cá nhân. Hiện người tham gia chủ yếu thông qua DN. Nghị định 85 là bước hoàn thiện quan trọng về pháp lý, hướng tới phát triển hệ thống an sinh xã hội đa tầng. Với NLĐ, BHHT bổ sung được xem như một khoản "để dành" cho tương lai, giúp bổ sung thu nhập khi về già, bên cạnh lương hưu bắt buộc.

Khoản tiền này được đầu tư bởi các tổ chức chuyên nghiệp, bảo đảm nguyên tắc an toàn và sinh lời hợp lý. Các quỹ được thiết kế linh hoạt theo độ tuổi và mức chấp nhận rủi ro. Người trẻ có thể lựa chọn danh mục sinh lời cao hơn, trong khi người lớn tuổi ưu tiên sự ổn định. Toàn bộ hoạt động đầu tư do các công ty quản lý quỹ thực hiện, người tham gia không phải trực tiếp vận hành.

Cùng với việc mở rộng quy mô, cơ chế quản lý và giám sát cũng được siết chặt. Nghị định 85 bổ sung quy định về công bố thông tin, báo cáo định kỳ và kiểm tra đột xuất nhằm kiểm soát rủi ro, với sự giám sát nhiều tầng từ cơ quan quản lý, ngân hàng đến người tham gia quỹ.

Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh, bài toán bảo đảm thu nhập khi về già ngày càng trở nên cấp thiết. Nhu cầu tích lũy dài hạn của NLĐ cũng gia tăng. Việc phát triển BHHT bổ sung vì vậy không chỉ giúp nâng mức hưởng khi về hưu mà còn góp phần chia sẻ gánh nặng với quỹ hưu trí công trong dài hạn.