Củng cố lưới an sinh

Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, đề xuất tăng chuẩn trợ giúp xã hội và mở rộng diện thụ hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ ngày 1-7-2026 không chỉ là một điều chỉnh kỹ thuật về chính sách, mà là một bước đi mang ý nghĩa xã hội sâu sắc: củng cố "lưới an sinh" cho nhóm yếu thế, nhất là người cao tuổi không có lương hưu.

Điểm đáng chú ý nhất trong đề xuất lần này là việc nâng mức chuẩn trợ giúp xã hội từ 500.000 đồng lên 540.000 đồng/tháng, đồng thời giữ nguyên hệ số tính trợ cấp. Điều này giúp toàn bộ nhóm thụ hưởng - từ người cao tuổi cô đơn, người khuyết tật đến trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt - đều được tăng mức hỗ trợ tương ứng. 

Quan trọng hơn, chính sách không đứng yên mà được đặt trong một lộ trình điều chỉnh rộng hơn, khi cùng thời điểm Nhà nước dự kiến tăng lương cơ sở, điều chỉnh lương hưu và các khoản trợ cấp khác. Đây là cách tiếp cận đồng bộ, nhằm tránh tình trạng "chính sách chạy sau đời sống".

Trong đó, trọng tâm của dự thảo là chính sách trợ cấp hưu trí xã hội dành cho người cao tuổi không có lương hưu. Theo Luật BHXH năm 2024, nhóm này gồm người từ 75 tuổi trở lên không hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH, và người từ 70 đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo, cận nghèo. Đây là một bước tiến quan trọng vì lần đầu tiên hệ thống an sinh Việt Nam hình thành rõ mô hình "trụ cột hưu trí xã hội", giúp bao phủ cả những người không tham gia hoặc tham gia chưa đầy đủ vào hệ thống BHXH.

Chính sách an sinh cho người cao tuổi ở Việt Nam đã được triển khai khá sớm và liên tục mở rộng. Từ Pháp lệnh Người cao tuổi trước đây đến Luật Người cao tuổi năm 2009, Nhà nước đã thiết lập chế độ trợ cấp xã hội hằng tháng cho nhóm từ 80 tuổi không có lương hưu, sau đó dần hạ độ tuổi xuống 75. Cùng với đó là chính sách cấp thẻ BHYT miễn phí cho người từ 80 tuổi trở lên không có lương hưu, giúp giảm gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh - một trong những nhu cầu lớn nhất của tuổi già.

Một số địa phương cũng đã đi trước chính sách chung bằng cách nâng mức hỗ trợ. Quảng Ninh và Hải Phòng hiện là những địa phương chi trả trợ cấp hưu trí xã hội ở mức 700.000 đồng/tháng, cao hơn chuẩn chung của cả nước. Trong khi đó, TP HCM sau khi mở rộng địa giới hành chính cũng từng bước điều chỉnh mức trợ cấp lên 650.000 đồng/tháng cho người từ 75 tuổi không có lương hưu.

Tuy vậy, thách thức đặt ra là rất lớn. Khi Việt Nam có khoảng 4,5 triệu người đang hưởng trợ cấp xã hội và hưu trí xã hội, bất kỳ sự điều chỉnh tăng nào cũng kéo theo áp lực ngân sách hàng nghìn tỉ đồng mỗi năm. Quan trọng hơn, mức trợ cấp hiện nay dù đã cải thiện nhưng vẫn còn thấp so với chi phí sinh hoạt thực tế, đặc biệt tại đô thị.

Nhìn tổng thể, đề xuất lần này mang ý nghĩa tích cực, thể hiện rõ định hướng "không để ai bị bỏ lại phía sau". Nhưng để chính sách thực sự bền vững, cần song hành với mở rộng việc làm chính thức, tăng tỉ lệ tham gia BHXH và phát triển hệ thống chăm sóc người cao tuổi toàn diện hơn. Khi đó, trợ cấp không chỉ là khoản hỗ trợ tài chính, mà trở thành một phần của hệ thống an sinh đa tầng, bảo đảm cho một xã hội đang "già hóa" nhưng vẫn an toàn và nhân văn.