Gia cố mạng lưới an sinh xã hội

Kỳ vọng các điều chỉnh sẽ củng cố thêm niềm tin của người dân.

Trong bối cảnh thị trường lao động nhiều biến động, độ bao phủ BHXH, BHYT và bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) tiếp tục được mở rộng trong năm 2025, tạo lưới an sinh xã hội (ASXH) ngày càng vững chắc cho người dân.

Thu hút nhiều người tham gia

2025 được xem là năm bản lề của hệ thống ASXH khi độ bao phủ BHXH, BHYT và BHTN tiếp tục tăng, đạt và vượt nhiều chỉ tiêu Chính phủ giao. Đây cũng là năm đầu tiên ngành BHXH vận hành theo mô hình mới, trong bối cảnh thị trường lao động thường xuyên biến động, đặt ra yêu cầu cao hơn trong việc bảo đảm quyền lợi của người tham gia.

Theo ông Lê Hùng Sơn, Giám đốc BHXH Việt Nam, việc hoàn thành chỉ tiêu bao phủ các loại bảo hiểm trong năm cuối thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021-2025 cho thấy nỗ lực và sự chủ động, quyết liệt của ngành, qua đó mở rộng diện tham gia, củng cố lưới ASXH. Ngành BHXH đã điều chỉnh thủ tục, cập nhật phần mềm, tăng cường kết nối dữ liệu, bảo đảm việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1-7-2025 không làm gián đoạn quyền lợi của người tham gia.

Đến cuối năm 2025, độ bao phủ BHXH ước đạt 45,1% lực lượng lao động trong độ tuổi, trong đó BHXH bắt buộc chiếm 38,6%, BHXH tự nguyện đạt 6,5%. Tỉ lệ tham gia BHTN đạt 35,07% lực lượng lao động; còn BHYT bao phủ 95,16% dân số, tiệm cận mục tiêu BHYT toàn dân.

Ông Phan Văn Mến, Trưởng Ban Quản lý thu và Phát triển người tham gia - BHXH Việt Nam, cho biết năm 2025 tiếp tục ghi nhận sự "bứt tốc" rõ nét trong việc thu hút người dân tham gia các loại bảo hiểm. Cụ thể, tỉ lệ tham gia BHXH tăng từ 42,71% năm 2024 lên 45,1% vào cuối năm 2025; diện bao phủ BHTN cũng mở rộng từ 34,18% lên 35,07%. Đây là tín hiệu cho thấy thị trường lao động từng bước phục hồi, người lao động quay trở lại hệ thống bảo hiểm ngày càng nhiều.

Bên cạnh đó, tổng thu các quỹ BHXH, BHYT, BHTN năm 2025 ước đạt hơn 630.000 tỉ đồng - vượt 8,3% chỉ tiêu Chính phủ giao và tăng 15,1% so với năm 2024. Nguồn thu tăng giúp bảo đảm an toàn quỹ, chi trả kịp thời, đầy đủ các chế độ cho người tham gia. "Không chỉ tăng số người tham gia, kết quả này còn cho thấy tính bền vững, ổn định của các quỹ bảo hiểm tiếp tục được củng cố" - ông Mến nhận xét.

Ở nhiều địa phương, các giải pháp mở rộng độ bao phủ BHXH tiếp tục phát huy hiệu quả. Tại TP Hà Nội, số người tham gia BHXH bắt buộc đạt hơn 2,3 triệu - chiếm khoảng 48% lực lượng lao động, vượt chỉ tiêu được giao. Số người tham gia BHXH tự nguyện và BHTN đều tăng so với năm trước.

Quảng Trị cũng ghi nhận kết quả tích cực, mạng lưới ASXH vẫn bảo đảm hoạt động thông suốt khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Toàn tỉnh có 323.577 người tham gia BHXH - tương đương 45% lực lượng lao động. Trong đó, BHXH bắt buộc đạt 100% diện tham gia, BHXH tự nguyện hơn 60.600 người - gấp 3,4 lần mục tiêu năm 2025...

Thiết kế chính sách linh hoạt

Dù đạt nhiều kết quả tích cực song việc mở rộng mạng lưới ASXH vẫn gặp không ít khó khăn, thách thức.

Theo BHXH Việt Nam, số người tham gia BHXH tự nguyện năm 2025 ước đạt hơn 2 triệu - tăng khoảng 167.000 người so với năm 2024. Nhiều địa phương như Quảng Ninh, Hà Nội, Nghệ An... ghi nhận mức tăng cao, cho thấy chính sách an sinh này dần lan tỏa tới khu vực lao động phi chính thức.

Tuy nhiên, lao động phi chính thức hiện vẫn chiếm gần 60% lực lượng lao động, tương đương hơn 30 triệu người. Đây là nhóm dễ bị tổn thương trước những rủi ro kinh tế - xã hội nhưng lại có tỉ lệ tham gia BHXH thấp nhất. Tỉ lệ bao phủ BHXH tự nguyện mới đạt 6,5% lực lượng lao động, dù đã vượt chỉ tiêu Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII (Nghị quyết 28/2018) nhưng còn khá xa mục tiêu BHXH toàn dân.

Theo ông Nguyễn Hồng Cường, Phó trưởng Ban Quản lý thu và Phát triển người tham gia, một trong những điểm nghẽn dẫn đến thực trạng nêu trên là do việc thiết kế chính sách. Người tham gia BHXH tự nguyện phải đóng tối thiểu 15 năm để hưởng lương hưu, trong khi mức đóng vẫn cao so với thu nhập của lao động phi chính thức. Chính sách cũng chưa bao phủ các chế độ ngắn hạn như ốm đau, thai sản..., khiến khoảng cách với nhu cầu thực tế còn khá lớn.

Thu nhập của lao động phi chính thức thường chỉ 4 - 6 triệu đồng/tháng, thậm chí thấp hơn ở khu vực nông thôn và miền núi. Với mức thu nhập này, việc họ trích một khoản cố định hằng tháng để tham gia BHXH là không dễ.

Bên cạnh đó, nhận thức của một bộ phận người lao động về quyền lợi dài hạn của BHXH còn hạn chế, dẫn đến tình trạng tham gia gián đoạn, khó tích lũy đủ thời gian hưởng lương hưu. Dù nhà nước hỗ trợ 20% - 50% mức đóng (66.000 - 165.000 đồng/tháng), các chuyên gia nhìn nhận vẫn chưa tạo động lực đủ mạnh để giữ chân người tham gia lâu dài.

Nhiều ý kiến cho rằng việc mở rộng BHXH tự nguyện cần được đặt trong tổng thể cải cách ASXH, xem BHXH là trụ cột trung tâm. Chính sách cần được thiết kế linh hoạt hơn, kết hợp chế độ hưu trí, tử tuất với các chế độ ngắn hạn nhằm đáp ứng nhu cầu ASXH cả trước mắt lẫn lâu dài.

Sang năm 2026, chính sách ASXH dự kiến được điều chỉnh theo hướng bền vững hơn. Theo đó, việc hỗ trợ chuyển từ trực tiếp sang hỗ trợ có điều kiện, gắn với sinh kế và việc làm, nhất là ở vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Cùng với việc tăng cường gắn kết BHXH, BHYT và nâng mức hỗ trợ ngân sách cho nhóm yếu thế, các giải pháp trên được kỳ vọng tiếp tục mở rộng độ bao phủ bảo hiểm, củng cố niềm tin của người dân vào hệ thống an sinh.