Đặc khu Phú Quý: Từ “pháo đài xanh” đến cực tăng trưởng mới giữa biển khơi

Giữa mênh mông Biển Đông, đảo Phú Quý từ lâu được ví như một "pháo đài xanh" – tiền tiêu vững chắc trong thế trận bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc. Nhưng hôm nay, Phú Quý đang đứng trước một ngưỡng chuyển mình mang tính lịch sử: từ hậu cứ chiến lược sang không gian phát triển mở, nơi hội tụ khát vọng bứt phá về kinh tế biển, du lịch và dịch vụ gắn với cơ chế đặc thù của một đặc khu hành chính – kinh tế.

Việc Phú Quý chính thức trở thành Đặc khu Phú Quý trực thuộc tỉnh Lâm Đồng từ ngày 1-7-2025 không chỉ là thay đổi về địa giới hành chính hay mô hình quản lý. Quan trọng hơn, đây là bước khởi đầu cho quá trình khai mở những tiềm năng vốn có, tạo nền tảng để hòn đảo tiền tiêu này vươn lên trở thành một cực tăng trưởng mới giữa biển khơi.

Vị trí chiến lược và nền tảng kinh tế biển vững chắc

Đặc khu Phú Quý được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba xã Tam Thanh, Ngũ Phụng và Long Hải, với diện tích gần 18,02 km², dân số hơn 32.000 người. Cách cảng Phan Thiết khoảng 56 hải lý, Phú Quý án ngữ tuyến hàng hải quan trọng hướng ra quần đảo Trường Sa, giữ vai trò đặc biệt trong thế trận quốc phòng – an ninh trên Biển Đông.

Song song với ý nghĩa chiến lược, Phú Quý còn sở hữu nền tảng kinh tế biển vững chắc. Kinh tế của đảo nhiều năm qua được xây dựng trên hai trụ cột chính: kinh tế biển và du lịch.

Việc Phú Quý trở thành đặc khu đã tạo ra sự kỳ vọng lớn trong cộng đồng cư dân địa phương. Với đội tàu gần 1.700 chiếc mỗi năm mang về sản lượng hơn 30.000 tấn, tạo sinh kế ổn định cho hàng nghìn lao động, kinh tế biển vẫn là "xương sống" của đảo, song hướng đi mới là chuyển dần từ đánh bắt truyền thống sang nuôi biển công nghệ cao, chế biến hải sản sạch phục vụ xuất khẩu.

Ngư dân Trần Văn Dũng (xã Ngũ Phụng cũ) bày tỏ: "Đánh bắt hải sản từ lâu và về sau chắc chắn vẫn là ngành nghề nuôi sống, làm giàu cho nhiều người dân trên đảo. Nếu cảng cá Phú Quý được mở rộng, có thêm dịch vụ hậu cần, chúng tôi sẽ yên tâm bám biển, đời sống chắc chắn sẽ khấm khá hơn".

Không chỉ dừng lại ở đánh bắt, kinh tế biển Phú Quý còn gắn với các hoạt động nuôi trồng, sơ chế thủy sản, dịch vụ hậu cần nghề cá và logistics biển. Đáng chú ý, Phú Quý từng được đánh giá là một trong những địa phương làm tốt công tác chống khai thác IUU, thể hiện sự chuyển biến tích cực trong quản lý nghề cá theo hướng bền vững và có trách nhiệm.

Du lịch – trụ cột tăng trưởng mới

Bên cạnh kinh tế biển, du lịch được xác định là trụ cột thứ hai, đóng vai trò động lực tăng trưởng trong tương lai của đặc khu. Với làn nước trong xanh, bãi biển hoang sơ, hệ sinh thái san hô phong phú cùng văn hóa biển đảo đặc trưng, Phú Quý ngày càng ghi dấu trên bản đồ du lịch.

Theo thống kê, trong năm 2025, đảo Phú Quý đón hơn 178.000 lượt khách, tăng mạnh so với các năm trước và được dự báo tiếp tục tăng trong những năm tới. Hệ thống cơ sở lưu trú đã hình thành với nhiều khách sạn, villa, homestay; các sản phẩm du lịch như lặn ngắm san hô, trải nghiệm đời sống ngư dân, thưởng thức ẩm thực biển ngày càng phong phú.

Bà Nguyễn Thị Kim Hoa, chủ một homestay tại xã Long Hải (cũ), cho biết người dân đã chủ động chuẩn bị sản phẩm đặc trưng như hải sản tươi sống, bò nóng Phú Quý... để đón làn sóng du khách mới. Theo bà, phát triển du lịch phải song hành với gìn giữ bản sắc và môi trường biển đảo.

Nhiều nhà đầu tư lớn từ TPHCM, Hà Nội… cũng đã tìm đến khảo sát thực địa, tìm hiểu cơ hội trong các lĩnh vực năng lượng tái tạo, logistics và nuôi biển công nghệ cao sau khi hòn đảo nâng cấp lên đặc khu. Đây là minh chứng cho sức hấp dẫn của đặc khu Phú Quý trong mắt các doanh nghiệp.

Tuy nhiên, du lịch Phú Quý vẫn đối mặt không ít thách thức. Hạ tầng giao thông, nguồn nước ngọt, xử lý rác thải và nước thải chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng khách. Phát triển còn mang tính tự phát, quy mô nhỏ, thiếu những nhà đầu tư chiến lược đủ tầm dẫn dắt.

Hạ tầng đột phá – "cú hích" cho đặc khu

Nhận diện rõ những "điểm nghẽn", tỉnh Lâm Đồng và chính quyền đặc khu đang đề xuất các dự án hạ tầng mang tính đột phá. Trong báo cáo gửi Bộ Tài chính cuối năm 2025, Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng đề xuất lộ trình để biến đặc khu Phú Quý thành "đảo ngọc" với sân bay lưỡng dụng và cáp ngầm năng lượng xuyên biển.

Hiện nay, tuyến giao thông duy nhất ra đảo vẫn là đường thủy, với thời gian di chuyển bằng tàu cao tốc khoảng 2,5 giờ và phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Nếu có sân bay, quãng đường này có thể rút ngắn còn 30–40 phút, mở ra khả năng kết nối nhanh với đất liền, đón khách quanh năm và phục vụ hiệu quả các nhiệm vụ quốc phòng, cứu hộ – cứu nạn.

Song song đó, việc kéo điện lưới quốc gia ra đảo bằng cáp ngầm được xem là giải pháp căn cơ để tháo gỡ bài toán năng lượng, khi Phú Quý hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào máy phát diesel và nguồn năng lượng tái tạo nhỏ lẻ. Có điện ổn định, chi phí giảm, đặc khu sẽ đủ điều kiện thu hút các nhà đầu tư lớn vào du lịch, dịch vụ và nuôi biển công nghệ cao.

Trở thành đặc khu không đồng nghĩa với phát triển "nóng". Ngược lại, lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng và đặc khu đều xác định Phú Quý phải đi theo con đường phát triển xanh, bền vững, bảo vệ môi trường biển và gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.

Điều này đòi hỏi quy hoạch tổng thể bài bản, kiểm soát chặt các dự án bất động sản – dịch vụ, đầu tư đồng bộ cho xử lý nước thải, rác thải và bảo vệ nguồn nước ngọt. Chỉ khi giữ được cảnh quan tự nhiên – tài sản lớn nhất của đảo – Phú Quý mới có thể phát triển lâu dài.

Khẳng định tầm nhìn cho giai đoạn mới, ông Lê Hồng Lợi, Chủ tịch UBND Đặc khu Phú Quý, nhấn mạnh: "Việc trở thành đặc khu là dấu mốc lịch sử, mở ra thời cơ mới để phát huy mạnh mẽ tiềm năng, đặc biệt là kinh tế biển và du lịch".

Theo ông, với quyết tâm chính trị cao, sự đồng thuận của người dân và các cơ chế đặc thù được vận dụng hiệu quả, Phú Quý hoàn toàn có thể vươn lên trở thành trung tâm phát triển biển đảo, một cực tăng trưởng mới của khu vực Nam Trung bộ.

Từ "pháo đài xanh" giữa trùng khơi, Phú Quý đang bước vào hành trình mới – hành trình khai mở tiềm năng, hiện thực hóa khát vọng làm giàu chính đáng và khẳng định vị thế của một đặc khu kinh tế biển trong tương lai.