Đóng BHXH khi làm nhiều nơi: Rõ trách nhiệm, tránh rủi ro

Pháp luật hiện hành cho phép người lao động (NLĐ) được giao kết hợp đồng lao động (HĐLĐ) cùng lúc với nhiều người sử dụng lao động (NSDLĐ). Tuy nhiên, quy định này lại gây lúng túng cho một số doanh nghiệp (DN) trong việc tham gia BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) cho nhóm lao động này như thế nào để không vi phạm pháp luật.

Doanh nghiệp lúng túng

Đại diện Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM cho biết đơn vị đang sử dụng khá nhiều cộng tác viên (CTV) theo hình thức làm việc không trọn thời gian. Đa số CTV khi ký HĐLĐ với bệnh viện không thông báo đã ký HĐLĐ với đơn vị khác trước đó.

Theo quy định, NLĐ giao kết HĐLĐ với nhiều NSDLĐ thì tham gia BHXH bắt buộc theo HĐLĐ giao kết đầu tiên. Vì vậy, khi bệnh viện đã đăng ký tham gia đầy đủ BHXH, BHYT, BHTN (tỉ lệ 32% mức lương làm căn cứ đóng) cho NLĐ thì phải làm thủ tục báo giảm, sau đó báo tăng lại và chỉ đóng bảo hiểm tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp (TNLĐ-BNN) cho họ (tỉ lệ 0,5% mức lương làm căn cứ đóng).

Chưa hết, một số người sau đó nghỉ việc ở nơi ký HĐLĐ đầu tiên và yêu cầu bệnh viện khai báo, tham gia đầy đủ các khoản BHXH, BHYT, BHTN (tỉ lệ 32%) cho mình. Điều này gây bị động, khó khăn trong quá trình thực hiện chính sách tại bệnh viện, nhất là trong bối cảnh đơn vị đang sử dụng khoảng 4.000 lao động, trong đó có nhiều CTV làm việc tại nhiều nơi khác nhau.

Ngoài ra, việc làm thủ tục chuyển đổi tỉ lệ đóng qua lại đối với các trường hợp này cũng mất một khoảng thời gian, khiến việc tham gia BHXH, BHYT, BHTN cho NLĐ không kịp thời. Bệnh viện có thể bị quy vào lỗi chậm đóng khi bị kiểm tra. "Chúng tôi mong cơ quan BHXH có văn bản hướng dẫn cụ thể nhằm xác định việc chậm đóng BHXH trong trường hợp nêu trên không phải lỗi của NSDLĐ, để đơn vị không bị tính lãi chậm nộp, đồng thời tạo thuận lợi hơn trong quá trình thực hiện chính sách" - đại diện bệnh viện kiến nghị.

Cũng liên quan đến việc tham gia BHXH cho NLĐ giao kết HĐLĐ tại nhiều nơi, Công ty GMS nêu tình huống giả sử công ty là nơi giao kết HĐLĐ thứ hai của NLĐ và đang tham gia TNLĐ-BNN cho họ theo quy định. Sau đó, NLĐ nghỉ việc ở đơn vị giao kết HĐLĐ đầu tiên nhưng không thông báo cho công ty, dẫn đến DN không biết để đóng đầy đủ các khoản BHXH, BHYT, BHTN cho NLĐ. Công ty băn khoăn liệu trong trường hợp này có bị cơ quan BHXH xử phạt về hành vi trốn đóng hay không.

Giải đáp băn khoăn của các đơn vị, ông Hồ Hải Luận, Trưởng Phòng Kiểm tra - BHXH TP HCM, nhấn mạnh khi cơ quan BHXH tiến hành kiểm tra việc thực hiện pháp luật về BHXH thì không phải trường hợp nào cũng xử phạt NSDLĐ mà tùy thuộc vào việc xác định lỗi thuộc về ai.

Theo ông Luận, nếu NLĐ không khai báo việc đang tham gia hoặc đã chấm dứt tham gia BHXH, BHYT, BHTN ở HĐLĐ đầu tiên khiến đơn vị sử dụng lao động không tham gia kịp thời, đúng quy định, thì lỗi thuộc về NLĐ chứ không phải NSDLĐ nên đơn vị sẽ không bị xử phạt. "Với đề nghị có văn bản hướng dẫn cụ thể về giải quyết trường hợp trên, chúng tôi tiếp thu và báo cáo ban giám đốc BHXH thành phố để có hướng xử lý cụ thể" - ông Luận nói.

Cần kiểm tra thông tin đóng định kỳ

Theo BHXH Việt Nam, hiện việc tham gia BHXH, BHYT, BHTN cho NLĐ được quy định ở nhiều luật khác nhau như Bộ Luật Lao động, Luật BHXH, Luật BHYT, Luật Việc làm, Luật An toàn, vệ sinh lao động...

Do đó, việc đóng BHXH, BHYT, BHTN chủ yếu căn cứ vào HĐLĐ đầu tiên. Cụ thể, Luật BHXH năm 2024 quy định trường hợp NLĐ giao kết HĐLĐ với nhiều NSDLĐ thì tham gia BHXH bắt buộc theo HĐLĐ giao kết đầu tiên. Trường hợp HĐLĐ đang làm căn cứ tham gia BHXH bắt buộc bị tạm hoãn thực hiện mà hai bên không có thỏa thuận về việc đóng BHXH trong thời gian tạm hoãn thì tham gia theo thứ tự thời gian có hiệu lực của hợp đồng tiếp theo.

Đối với BHTN, Luật Việc làm quy định NLĐ và NSDLĐ có trách nhiệm tham gia cùng với BHXH bắt buộc. Về BHYT, so với thời điểm trước ngày 1-7-2025, đã có sự điều chỉnh. Trước đây, căn cứ đóng BHYT theo HĐLĐ có mức tiền lương cao nhất; song, Luật BHYT sửa đổi năm 2024 quy định người có nhiều HĐLĐ sẽ đóng BHYT theo HĐLĐ làm căn cứ tham gia BHXH bắt buộc.

Riêng bảo hiểm TNLĐ-BNN phải đóng theo từng HĐLĐ đã giao kết nếu NLĐ thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Quy định là vậy nhưng hiện nay không chỉ DN mà cả NLĐ cũng chưa thực hiện đúng, dẫn đến nhiều hệ lụy.

Ông V.V.T, ngụ phường Tân Định (TP HCM), cho biết trước đây ông từng giao kết HĐLĐ cùng lúc với 2 công ty. Do thời điểm ký HĐLĐ, các DN không hỏi và bản thân ông cũng không am hiểu pháp luật nên đã tham gia BHXH, BHYT, BHTN tại cả 2 nơi. Chỉ đến khi nghỉ việc và làm thủ tục chốt sổ BHXH, ông mới biết bị đóng trùng. Việc này khiến ông phải làm thủ tục giảm trùng, gộp sổ BHXH rất phiền phức, mất nhiều thời gian và ảnh hưởng đến việc hưởng quyền lợi đúng thời điểm.

Luật sư Trần Hữu Tín, Trưởng Văn phòng Luật sư Tín và Cộng sự, cho rằng việc tham gia BHXH bắt buộc, BHYT, BHTN đúng quy định không chỉ là nghĩa vụ của NSDLĐ mà còn là trách nhiệm của NLĐ. Do vậy, để tuân thủ quy định cũng như bảo đảm quyền lợi của bản thân, khi làm việc và giao kết HĐLĐ với nhiều NSDLĐ, NLĐ nên thông báo rõ với các nơi về tình trạng tham gia BHXH để xác định nơi đóng phù hợp, tránh khai trùng, hạn chế rắc rối khi cơ quan BHXH kiểm tra.

Đồng thời, NLĐ cần kiểm tra thông tin đóng BHXH định kỳ trên ứng dụng VssID hoặc cổng thông tin của BHXH Việt Nam để kịp thời phát hiện và điều chỉnh sai sót. Đối với NSDLĐ, cũng cần chủ động yêu cầu NLĐ khai báo để thực hiện tham gia BHXH, BHYT, BHTN đúng quy định, tránh vi phạm pháp luật.