Đóng BHXH thấp hơn thu nhập: Nỗi lo lương hưu không đủ sống

Tình trạng doanh nghiệp đóng BHXH thấp hơn thu nhập thực tế đang diễn ra, khiến người lao động đối mặt nguy cơ giảm quyền lợi, đặc biệt là lương hưu về sau.

Gần đây, một số người lao động phản ánh khi ứng tuyển được gợi ý thỏa thuận đóng BHXH ở mức thấp để tăng thu nhập thực nhận. Trước băn khoăn này, BHXH Việt Nam khẳng định pháp luật không cho phép thỏa thuận đóng BHXH thấp hơn thực tế.

Theo cơ quan này, với người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, việc đóng BHXH là nghĩa vụ pháp lý, không phụ thuộc vào thỏa thuận giữa doanh nghiệp và người lao động. Việc chấp nhận đóng thấp hoặc không tham gia để nhận thêm tiền lương là trái quy định, tiềm ẩn rủi ro mất các quyền lợi dài hạn như ốm đau, thai sản, hưu trí.

BHXH Việt Nam cũng chỉ ra thực tế một số doanh nghiệp tìm cách "lách luật" bằng việc tách thu nhập thành các khoản phụ cấp, phúc lợi nhằm giảm mức đóng. Hành vi này có thể bị xem là gian lận, trốn đóng BHXH và bị xử lý nghiêm, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cơ quan BHXH khuyến nghị người lao động cần yêu cầu doanh nghiệp đóng BHXH theo đúng thu nhập thực tế. Điều này không chỉ đảm bảo quyền lợi trước mắt mà còn giúp tăng mức hưởng lương hưu và các chế độ về sau.

Theo quy định, lương hưu phụ thuộc vào thời gian đóng, mức đóng và tuổi nghỉ hưu. Thời gian qua, nhiều người lao động đã chủ động đề nghị doanh nghiệp đóng BHXH theo đúng thu nhập để bảo đảm mức hưởng cao hơn khi về già.

Tại một cuộc họp gần đây, Giám đốc BHXH Việt Nam Lê Hùng Sơn cho biết cần khắc phục tình trạng doanh nghiệp đóng BHXH dưới mức quy định. Theo mục tiêu của Nghị quyết 28-NQ/TW, mức đóng tối thiểu nên đạt khoảng 70% thu nhập, song thực tế nhiều doanh nghiệp chỉ đóng ở mức 50-60%.

"Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và mức lương hưu của người lao động trong tương lai" - ông Sơn nhấn mạnh.

Liên quan quy định BHXH bắt buộc, một chuyên gia cho rằng cần rà soát khái niệm "thu nhập thường xuyên, ổn định". Thực tế xuất hiện tình trạng doanh nghiệp ký hợp đồng dưới 30 ngày hoặc chia nhỏ thời gian làm việc để né nghĩa vụ đóng BHXH.

Đồng thời, cần nghiên cứu tính đóng BHXH trên toàn bộ thu nhập từ lao động, thay vì chỉ dựa vào khái niệm thu nhập thường xuyên. Chuyên gia cho rằng ách tiếp cận này được kỳ vọng hạn chế tình trạng lách luật, bảo đảm công bằng và tạo nền tảng bền vững cho hệ thống an sinh.

Ngoài ra, BHXH Việt Nam kiến nghị tăng chế tài xử lý hành vi chậm đóng, trốn đóng. Dù pháp luật đã có quy định, việc thực thi vẫn gặp khó do thiếu đồng bộ giữa các luật liên quan.