Khơi lại tinh thần “Chi bằng học” trong thời đại AI

Ngày 24-3, tại Nhà hát Hòa Bình, chuỗi hoạt động tưởng niệm 100 năm ngày mất của nhà yêu nước, nhà tư tưởng lớn Phan Châu Trinh chính thức diễn ra, thu hút sự tham dự của đông đảo học giả, nhà nghiên cứu, sinh viên và công chúng quan tâm.

Phan Châu Trinh trong bối cảnh lịch sử Việt Nam

Trong đó, điểm nhấn là hội thảo khoa học chủ đề "Phan Châu Trinh và tinh thần "Chi bằng học": Tư tưởng khai minh, giáo dục và phát triển quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và thời đại AI". Sự kiện do Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam (Trường Đại học Fulbright Việt Nam) phối hợp cùng Trường Đại học Văn hóa TP HCM tổ chức.

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa TP HCM, nhấn mạnh tư tưởng "Chi bằng học" của Phan Châu Trinh không chỉ là một khẩu hiệu mang tính lịch sử mà còn là triết lý phát triển có giá trị lâu dài. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, tinh thần khai minh, đề cao giáo dục và dân trí càng trở nên cấp thiết. Theo ông, việc học không chỉ nhằm tiếp thu tri thức mà còn góp phần hình thành ý thức công dân và năng lực tự chủ của mỗi cá nhân.

Theo TS. Nguyễn Nam - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam (Đại học Fulbright Việt Nam), các tham luận không chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu tư tưởng trong bối cảnh lịch sử, mà còn mở rộng sang các hướng tiếp cận mới: từ so sánh tư tưởng khu vực, đến ứng dụng trong giáo dục hiện đại, từ thực học thực nghiệp đến khả năng chuyển tải tư tưởng qua nghệ thuật và truyền thông.

Hội thảo gồm hai chủ đề chính, mở ra nhiều hướng tiếp cận học thuật. Ở phiên thứ nhất với chủ đề "Phan Châu Trinh trong bối cảnh lịch sử Việt Nam", các tham luận tập trung làm rõ nội hàm tư tưởng "Chi bằng học" trong hệ tư tưởng cứu nước đầu thế kỷ XX.

Nhiều ý kiến cho rằng, điểm tiến bộ của Phan Châu Trinh là chuyển hướng từ đấu tranh vũ lực sang con đường cải cách xã hội thông qua giáo dục, pháp trị và nâng cao dân trí. Đây là cách tiếp cận mang tính căn cơ, hướng đến sự phát triển bền vững của quốc gia.

Các diễn giả cũng phân tích sâu khái niệm "thực học, thực nghiệp" trong tư tưởng của ông. Theo đó, việc học cần gắn với hành, với thực tiễn đời sống, nhằm đào tạo những con người có năng lực, có khả năng đóng góp trực tiếp cho xã hội.

Tinh thần này được đánh giá là vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, khi Việt Nam đang hướng đến xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập.

Tư tưởng Phan Châu Trinh soi chiếu giáo dục thời AI

Ở chủ đề thứ hai, "Phan Châu Trinh trong bối cảnh khu vực và đương đại", hội thảo mở rộng đối thoại sang các góc nhìn liên ngành và liên văn hóa. Nhiều tham luận đặt tư tưởng "Chi bằng học" trong tương quan với các trào lưu canh tân ở châu Á, từ đó chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt trong tư duy cải cách. Đồng thời, các học giả cũng phân tích khả năng vận dụng tinh thần này trong giáo dục khai phóng, hướng đến phát triển con người toàn diện.

Đáng chú ý, vấn đề giáo dục trong thời đại AI và chuyển đổi số được đặt ra như một thách thức lớn. Nhiều ý kiến cho rằng, trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, giáo dục cần tiếp tục đặt con người ở vị trí trung tâm, chú trọng phát triển tư duy phản biện, khả năng tự học và trách nhiệm xã hội, thay vì lệ thuộc hoàn toàn vào công nghệ.

Bên cạnh các tham luận mang tính lý luận, hội thảo cũng ghi nhận những đề xuất mang tính ứng dụng. TS - NSƯT, đạo diễn Hoàng Duẩn cho rằng sân khấu hóa là một hướng đi hiệu quả, giúp biến kiến thức lịch sử thành trải nghiệm sống động.

"Theo tôi, quá trình sân khấu hóa nên gồm ba bước. Trước hết là nghiên cứu - sinh viên cần tiếp cận tài liệu gốc và các công trình học thuật để có nền tảng vững chắc. Sau đó là chuyển thể thành kịch bản, chọn những sự kiện tiêu biểu, giàu ý nghĩa để đưa lên sân khấu. Và cuối cùng là đối thoại sau biểu diễn, nơi người xem và người diễn cùng trao đổi, bày tỏ chính kiến" - TS - NSƯT Hoàng Duẩn nêu ý kiến.

Phần thảo luận diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến trao đổi xoay quanh việc kế thừa và phát huy tinh thần "Chi bằng học" trong bối cảnh hiện nay. Các đại biểu thống nhất rằng, giá trị cốt lõi của tư tưởng này nằm ở việc xây dựng con người tự chủ, có năng lực tư duy độc lập và tinh thần trách nhiệm với cộng đồng - những yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững của quốc gia.

Phát biểu tổng kết, ban tổ chức đánh giá hội thảo đã đạt được mục tiêu đề ra, không chỉ góp phần làm sáng rõ di sản tư tưởng của Phan Châu Trinh mà còn mở ra những hướng tiếp cận mới cho giáo dục và phát triển xã hội trong thời đại số.