Sắp xếp lại lực lượng không chuyên trách

Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 kéo theo những thay đổi về tổ chức bộ máy. Trong đó, việc chấm dứt sử dụng người hoạt động không chuyên trách cấp xã từ ngày 31-5-2026 vừa là bước tinh gọn vừa đặt ra nhiều vấn đề về nhân sự, chính sách và vận hành thực tiễn tại cơ sở.

Chính sách hỗ trợ chuyển tiếp

Theo lộ trình thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, từ ngày 1-7-2025, người hoạt động không chuyên trách cấp xã sẽ kết thúc hoạt động. Trước thời điểm sắp xếp lại đơn vị hành chính, cả nước có khoảng 120.500 người thuộc lực lượng này.

Để phù hợp với thực tiễn vận hành xã - phường mới, Ban Chỉ đạo của Chính phủ cho phép các địa phương tạm thời kéo dài việc sử dụng lực lượng này đến trước ngày 31-5-2026. Việc gia hạn nhằm tránh xáo trộn đột ngột, bảo đảm duy trì hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở.

Trong thời gian chuyển tiếp, người hoạt động không chuyên trách có thể lựa chọn tiếp tục làm việc hoặc nghỉ ngay. Nếu tiếp tục, họ được bố trí hỗ trợ công việc cho cơ quan Đảng, MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội và chính quyền cấp xã; được xem xét đảm nhận các chức danh tại thôn, tổ dân phố. Các chế độ phụ cấp và chính sách vẫn được giữ nguyên theo nghị quyết của HĐND cấp tỉnh.

Với những người có nguyện vọng nghỉ việc trong giai đoạn từ ngày 1-8-2025 đến trước 31-5-2026, chính sách tinh giản biên chế theo Nghị định 154/2025 sẽ được áp dụng. Cụ thể, người dưới 5 năm công tác được hưởng trợ cấp một lần bằng 0,8 lần mức phụ cấp hằng tháng nhân với số tháng công tác; đồng thời được trợ cấp 1,5 lần mức phụ cấp cho mỗi năm làm việc. Ngoài ra, họ còn được hỗ trợ 3 tháng phụ cấp để tìm việc mới, được bảo lưu thời gian đóng BHXH hoặc nhận bảo hiểm một lần theo quy định.

Đối với người có từ đủ 5 năm công tác trở lên và còn dưới 5 năm mới đến tuổi nghỉ hưu, mức hỗ trợ gồm: trợ cấp một lần tính theo số tháng nghỉ sớm, cùng các khoản trợ cấp theo năm công tác và hỗ trợ tìm việc. Trường hợp còn từ 5 năm trở lên mới đến tuổi nghỉ hưu, mức trợ cấp một lần được tính tối đa theo 60 tháng phụ cấp, kèm các chính sách tương tự.

Những quy định này được đánh giá là nhằm bảo đảm quyền lợi cho người lao động (NLĐ) trong quá trình sắp xếp bộ máy, hạn chế tác động tiêu cực khi họ chấm dứt hoạt động.

Áp lực thiếu nhân sự

Tuy vậy, thực tế tại cơ sở cho thấy không ít NLĐ băn khoăn về tương lai việc làm.

Anh V.X.H (29 tuổi), đang công tác tại một phường ở TP HCM, cho biết đã thích nghi với môi trường làm việc mới sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai. Khối lượng công việc tăng nhưng phù hợp với năng lực và kinh nghiệm tích lũy của anh. "Công việc vẫn ổn định, tôi mong muốn tiếp tục gắn bó vì đã quen với cơ sở và có thể đóng góp hiệu quả hơn" - anh bày tỏ.

Cùng tâm trạng, anh L.Đ.K (24 tuổi), phụ trách lĩnh vực công nghệ thông tin tại một phường ở TP HCM, cũng mong muốn được tiếp tục làm việc lâu dài. Theo K., dù áp lực công việc lớn hơn nhưng đúng chuyên môn đào tạo nên anh vẫn đáp ứng tốt yêu cầu. "Chúng tôi kỳ vọng sẽ có cơ chế phù hợp để tiếp tục làm việc, nhất là với những người trẻ đã có kinh nghiệm thực tiễn" - anh thổ lộ.

Ở góc độ quản lý, lãnh đạo một phường trung tâm TP HCM cho biết đơn vị hiện có hơn 40 người hoạt động không chuyên trách, được phân công tại cả khối Đảng, đoàn thể và chính quyền. Qua rà soát, phần lớn họ đều có nguyện vọng tiếp tục làm việc.

Theo lãnh đạo phường này, lực lượng không chuyên trách chiếm gần 1/4 tổng số nhân sự của phường và đang đảm nhận nhiều công việc cụ thể, thiết yếu. Nếu họ đồng loạt nghỉ sau thời điểm 31-5-2026, địa phương sẽ gặp khó khăn trong vận hành do thiếu hụt nhân sự. "Đây là lực lượng có kinh nghiệm, quen việc. Nếu không có phương án thay thế họ kịp thời, bộ máy cơ sở sẽ chịu áp lực lớn" - ông nhận định.

Trước thực tế đó, ngày 17-3, Sở Nội vụ TP HCM đã có văn bản yêu cầu các địa phương khẩn trương rà soát, cung cấp số liệu liên quan lực lượng không chuyên trách để phục vụ công tác tinh giản biên chế. Các xã, phường, đặc khu được giao tiếp nhận đơn đề nghị tinh giản, thẩm định và ban hành quyết định nghỉ việc trước ngày 1-5-2026. Việc này nhằm bảo đảm tiến độ và tránh dồn công việc vào thời hạn cuối.

Chấm dứt hoạt động của người không chuyên trách cấp xã là bước đi quan trọng trong quá trình tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực quản lý. Thế nhưng, để quá trình này diễn ra thuận lợi, cần có giải pháp đồng bộ từ trung ương đến địa phương. Trong đó, việc đánh giá đúng vai trò, năng lực của lực lượng này để có phương án sử dụng phù hợp ở cấp cơ sở hoặc các vị trí khác là cần thiết. Ngoài ra, cần đẩy mạnh đào tạo, hỗ trợ chuyển đổi việc làm để NLĐ sớm ổn định cuộc sống.

Bên cạnh đó, các địa phương cần chủ động xây dựng phương án nhân sự thay thế, tránh bị động khi lực lượng không chuyên trách kết thúc hoạt động. Việc phân bổ, sắp xếp lại công việc trong nội bộ cũng cần được tính toán kỹ lưỡng.