Tái định vị báo chí trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa

Chiều 20-4, tại TPHCM, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp với Hội Nhà báo Việt Nam, Đài Phát thanh và Truyền hình TPHCM tổ chức tọa đàm với chủ đề "Văn hóa trong kỷ nguyên số: từ bản sắc đến sức mạnh mềm quốc gia".

Dự tọa đàm có ông Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam; bà Văn Thị Bạch Tuyết, Phó Bí thư Thành ủy TPHCM.

Càng số hóa mạnh, nhân văn càng phải cao

Phát biểu chào mừng, Phó Bí thư Thành ủy TPHCM Văn Thị Bạch Tuyết nhấn mạnh văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp dân tộc, là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh người Việt Nam.

Theo bà Văn Thị Bạch Tuyết, ngày 7-1-2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam (Nghị quyết 80), đánh dấu cột mốc lịch sử trong tư duy định hướng chiến lược về phát triển văn hóa của Đảng. Để thực hiện hiệu quả Nghị quyết 80, cần sự chung tay của toàn hệ thống chính trị, doanh nghiệp và mỗi người dân, trong đó vai trò của đội ngũ cán bộ tuyên giáo, dân vận, các nhà khoa học, quản lý, nhà báo, phóng viên rất quan trọng.

Bà Văn Thị Bạch Tuyết cho biết việc hợp nhất TPHCM với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu là bệ phóng để thành phố xây dựng những tổ hợp công nghiệp văn hóa tầm cỡ, đủ sức cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trong bối cảnh kỷ nguyên số và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), TPHCM xác định phương châm "Càng hội nhập sâu, bản sắc càng phải đậm; càng số hóa mạnh, nhân văn càng phải cao".

Theo nhà báo Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, Nghị quyết 80 đặt văn hóa vào vị trí trung tâm, là "hệ điều tiết" cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới. Nhà báo Nguyễn Đức Lợi nhấn mạnh báo chí chính là lực lượng nòng cốt trong việc lan tỏa, quảng bá các giá trị văn hóa và nội dung của Nghị quyết 80 vào sâu rộng đời sống xã hội. "Không chỉ dừng lại ở việc phản ánh, báo chí còn kiến tạo các không gian văn hóa số, biến những nội dung nghị quyết khô khan thành những câu chuyện truyền cảm hứng, chạm đến cảm xúc của công chúng" - ông Nguyễn Đức Lợi chia sẻ.

Tiến tới xây dựng Liên minh công nghiệp văn hóa - báo chí

Đóng góp ý kiến tại tọa đàm, nhà báo Tô Đình Tuân, Tổng Biên tập Báo Người Lao Động, nhấn mạnh Việt Nam không thiếu chất liệu văn hóa, tuy nhiên lại đang đối mặt với những "điểm nghẽn" lớn. Trong đó chưa phát huy đầy đủ vai trò của báo chí - truyền thông như một lực lượng chủ lực sản xuất các sản phẩm văn hóa. "Ở kỷ nguyên số, chính báo chí và các nền tảng truyền thông mới là nơi sản xuất nội dung; phân phối giá trị; định hình thị hiếu và tạo ra thị trường văn hóa" – ông Tô Đình Tuân nêu quan điểm.

Theo Tổng Biên tập Báo Người Lao Động, cần nhìn nhận một cách thẳng thắn báo chí hiện đại không chỉ là kênh thông tin, mà là một chủ thể không thể thiếu của công nghiệp văn hóa. Từ đó, ông nhấn mạnh một trong những đột phá là tái định vị báo chí trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Cụ thể, cần xây dựng các Media Hub - trung tâm sản xuất nội dung đa nền tảng; tiến tới xây dựng Liên minh công nghiệp văn hóa - báo chí. Liên minh này giúp liên kết các cơ quan báo chí, doanh nghiệp văn hóa với các cơ quan nhà nước để cùng nhau phát triển công nghiệp văn hóa. Qua đó, xuất khẩu văn hóa ra với khu vực và thế giới.

Cũng tại tọa đàm, nhà báo Mai Ngọc Phước, Tổng Biên tập Báo Pháp Luật TPHCM, cho rằng trong bối cảnh truyền thông số phát triển mạnh mẽ, báo chí cần đa dạng hóa phương thức truyền tải, đẩy mạnh các nền tảng hiện đại, đặc biệt là truyền thông số và truyền thông chính sách theo tinh thần Nghị quyết 80.

"Môi trường thông tin hiện nay đang đặt ra thách thức lớn khi tốc độ lan truyền ngày càng nhanh nhưng cũng trở nên "hỗn loạn" hơn, với các thuật toán có xu hướng ưu tiên nội dung giật gân, cảm xúc. Trong bối cảnh đó, báo chí phải đảm nhận "vai trò kép": vừa cung cấp thông tin chính xác, vừa định hướng giá trị đúng đắn cho xã hội" - nhà báo Mai Ngọc Phước cho hay.

Cũng theo Tổng Biên tập Báo Pháp Luật TPHCM, báo chí phải đóng vai trò như "bộ lọc" và "lá chắn" trước sự xâm lăng văn hóa và thông tin sai lệch trên không gian mạng, giúp công chúng tiếp cận thông tin chính xác, đồng thời nâng cao "sức đề kháng" trước các luồng tin tiêu cực.

Xóa bỏ tư duy coi văn hóa là "phụ trợ"

Phát biểu kết luận và bế mạc, ông Trần Thanh Lâm, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, cho biết tọa đàm đã nhấn mạnh và làm rõ hơn quan điểm văn hóa là "hệ điều tiết", là nguồn lực nội sinh của sự phát triển. Sức mạnh mềm bắt nguồn từ con người. Trong kỷ nguyên số, con người Việt Nam không chỉ cần yêu nước, bản lĩnh, trí tuệ mà phải có kháng thể văn hóa và kỹ năng số.

Ông Trần Thanh Lâm cũng nêu 5 nhóm giải pháp cần tập trung thực hiện trong thời gian tới. Theo đó, mỗi cấp ủy Đảng, cơ quan quản lý, đơn vị và cá nhân thực hành văn hóa luôn nhận thức đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho tương lai, cần phải xóa bỏ tư duy coi văn hóa là “phụ trợ”; Tập trung triển khai hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam; Thúc đẩy công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Bởi theo ông, đây là con đường ngắn nhất để tài nguyên văn hóa biến thành kinh tế tiền tệ và sức ảnh hưởng; Xây dựng cơ quan báo chí văn hóa - hình mẫu của sự chuyên nghiệp nhân văn và hiện đại, mỗi tòa soạn phải là một môi trường văn hóa tiêu biểu, là những cơ quan báo chí số tiên phong trong kỷ nguyên số; Đẩy mạnh ngoại giao văn hóa, mở rộng biên giới mềm. "Cần gắn kết chặt chẽ các hoạt động giao lưu quốc tế với việc quảng bá thương hiệu quốc gia, cần học hỏi kinh nghiệm thế giới nhưng phải chắt lọc để phù hợp với bản sắc Việt” – ông Trần Thanh Lâm lưu ý.

Ông Trần Thanh Lâm nhấn mạnh cần thúc đẩy công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Bởi theo ông, đây là con đường ngắn nhất để tài nguyên văn hóa biến thành kinh tế tiền tệ và sức ảnh hưởng. Cạnh đó, phải xây dựng cơ quan báo chí văn hóa, hình mẫu của sự chuyên nghiệp nhân văn và hiện đại, mỗi tòa soạn phải là một môi trường văn hóa tiêu biểu, là những cơ quan báo chí số tiên phong trong kỷ nguyên số.

"Cần phải đẩy mạnh ngoại giao văn hóa, mở rộng biên giới mềm. Văn hóa phải đi trước một bước. Cần phải gắn kết chặt chẽ các hoạt động giao lưu quốc tế với việc quảng bá thương hiệu quốc gia, cần học hỏi kinh nghiệm thế giới nhưng phải chắt lọc để phù hợp với bản sắc Việt" – ông Trần Thanh Lâm đề nghị.