Thách thức về việc làm với các tân cử nhân

Ra trường, nhiều cử nhân bước vào thị trường lao động với không ít kỳ vọng, nhưng hành trình tìm việc nhanh chóng trở thành chuỗi ngày dài chờ đợi và thất vọng. Kinh nghiệm, kỹ năng và thái độ làm việc đã trở thành những "thước đo" khắt khe ngay từ vòng tuyển dụng đầu tiên.

Tấm bằng chưa đủ để tìm việc

Tốt nghiệp ngành quản trị kinh doanh tại một trường đại học ở TPHCM, Nguyễn Thị Thu Hoài (23 tuổi, phường Linh Xuân) bước vào thị trường lao động với tâm thế khá tự tin. Suốt 4 năm học, chị đạt kết quả khá, không nợ môn và tin rằng mình sẽ sớm tìm được một công việc văn phòng ổn định.

Thế nhưng, gần 6 tháng sau tốt nghiệp, Hoài đã gửi hơn 30 bộ hồ sơ nhưng chỉ nhận được vài lời mời phỏng vấn. 

"Hầu hết nhà tuyển dụng đều hỏi tôi đã từng làm việc thực tế chưa, có thể bắt tay vào công việc ngay hay không. Khi tôi trả lời chỉ mới có kinh nghiệm thực tập ngắn hạn, cuộc phỏng vấn thường kết thúc khá nhanh" –  Hoài chia sẻ.

Trong quá trình học đại học, Hoài chủ yếu tập trung vào lý thuyết, ít tham gia thực tập dài hạn hay các dự án thực tế. Ngoại ngữ và kỹ năng tin học chỉ ở mức cơ bản, chưa đủ tạo lợi thế cạnh tranh. Khi bước vào phỏng vấn, cô nhận ra điểm yếu lớn nhất không nằm ở kiến thức, mà ở thiếu trải nghiệm và kỹ năng làm việc thực tế.

Tương tự, Trần Phan Minh Khoa (25 tuổi, phường Phú Lâm), tốt nghiệp ngành công nghệ sinh học tại một trường cao đẳng ở TP Đà Nẵng. Sớm nhận ra cơ hội việc làm đúng chuyên môn khá hạn chế, Khoa nộp hồ sơ vào một số phòng thí nghiệm và doanh nghiệp sản xuất nhưng hầu như không nhận được phản hồi, hoặc gặp yêu cầu về trình độ và kinh nghiệm vượt quá khả năng của một sinh viên mới tốt nghiệp.

Không muốn kéo dài thời gian thất nghiệp, Khoa chấp nhận ứng tuyển vào các vị trí kinh doanh, bán hàng kỹ thuật tại TPHCM. Tuy nhiên, quá trình thử việc nhanh chóng trở thành áp lực. "Công việc đòi hỏi kỹ năng giao tiếp, thuyết phục khách hàng và chịu áp lực doanh số, trong khi tôi gần như chưa từng được đào tạo bài bản những kỹ năng này ở giảng đường" – anh Khoa nói.

Thiếu kỹ năng mềm và định hướng nghề nghiệp rõ ràng khiến Khoa khó thích nghi và không thể gắn bó lâu dài. 

Với nhiều cử nhân khác, làm trái ngành không còn là lựa chọn thử sức, mà là giải pháp bất đắc dĩ khi chưa kịp chuẩn bị đầy đủ hành trang bước vào thị trường lao động.

Fresher “lép vế” 

Báo cáo Lương & Thị trường nhân sự, tuyển dụng năm 2026 của Công ty CP JobOKO Toàn cầu (TP Hà Nội) vừa công bố cho thấy cơ hội việc làm dành cho người mới ra trường đang thu hẹp rõ rệt. 

Theo báo cáo, trong năm 2025, số lượng việc làm tăng trưởng ở hầu hết các cấp bậc, ngoại trừ nhóm fresher (người mới tốt nghiệp). Xu hướng này cho thấy nhu cầu tuyển dụng đang dịch chuyển mạnh về phía nhóm lao động giàu kinh nghiệm.

Cụ thể, nhóm senior (người có nhiều kinh nghiệm) và chuyên gia có từ 3 năm kinh nghiệm trở lên ghi nhận mức tăng trưởng trên 40% ở tất cả các ngành nghề. 

Ngược lại, fresher là cấp bậc duy nhất sụt giảm, với tỉ lệ -12,96%, tập trung ở các ngành Hành chính – Nhân sự, Kế toán và Tài chính – Ngân hàng. 

So với năm 2023, số lượng việc làm fresher năm 2025 đã giảm hơn 37%.

Theo JobOKO, trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động, doanh nghiệp ưu tiên xây dựng đội ngũ vững mạnh, tuyển chọn nhân sự có thể tạo ra giá trị ngay thay vì mở rộng ồ ạt. Điều này khiến người mới ra trường phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn khi gia nhập thị trường lao động.