Báo cáo của dự án Xây dựng khu bảo tồn ẩm thực truyền thống và tôn vinh tổ nghề đầu bếp Việt cho thấy nhiều món ăn truyền thống Việt Nam như: phở, bún chả, nem… là những món ngon, độc đáo hàng đầu thế giới và du khách không thể bỏ qua khi đến Việt Nam. Trong chuyến công du đến Việt Nam, Tổng thống Mỹ Bill Clinton đến ăn phở ở TP HCM (tháng 11-2000) và Tổng thống Barack Obama đã thưởng thức bún chả Hà Nội (tháng 5-2016).

Kém phát triển do thiếu chiến lược đầu tư

Tại hội thảo Bảo tồn và phát triển ẩm thực truyền thống Việt Nam mới đây tại Hà Nội, ông Vương Xuân Tình, Phó Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam, nhấn mạnh cùng với Trung Quốc và Pháp, ẩm thực Việt Nam là một trong ba nền ẩm thực được ưa chuộng trên thế giới. Ông Vũ Thế Bình, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Du lịch Việt Nam, cũng khẳng định ẩm thực Việt Nam rất phong phú và riêng biệt, thể hiện sự tinh tế, thanh đạm và hài hòa của các loại gia vị. Nhà sử học Lê Văn Lan cho rằng từ thuở đầu dựng nước, truyền thuyết bánh chưng - bánh giày đã khẳng định nguyên lý của ẩm thực Việt Nam là cân bằng âm dương và ngũ hành tương sinh, nhờ vậy mà món ăn Việt Nam trông đơn giản nhưng vẫn đạt đến độ tinh tế và vẻ đẹp hài hòa. Chính những nguyên lý đó đã đưa ẩm thực Việt Nam tồn tại lâu dài, phát triển mạnh mẽ và lan tỏa rộng trên thế giới.

Ẩm thực truyền thống: Mơ Việt Nam thành bếp ăn thế giới! - Ảnh 1.

Ẩm thực đường phố Việt Nam rất hấp dẫn đối với du khách nước ngoài

Giáo sư Philip Kotler, chuyên gia thương hiệu hàng đầu thế giới, đã gợi ý cho ngành du lịch Việt Nam hãy đưa Việt Nam trở thành "bếp ăn của thế giới" để thu hút mạnh mẽ khách du lịch đến Việt Nam. Tuy nhiên, bao giờ Việt Nam trở thành bếp ăn của thế giới thực sự không phải là câu hỏi dễ trả lời.

Ông Vương Xuân Tình thẳng thắn cho rằng du lịch ẩm thực Việt Nam kém phát triển so với nhiều nước cả từ chiến lược đầu tư đến hành động hiệu quả. Nghệ nhân ưu tú Ánh Tuyết chia sẻ nhiều khách quốc tế đã nhận xét ẩm thực Việt Nam rất hấp dẫn bởi món ăn không nhiều dầu mỡ như Trung Quốc, không cay bằng Hàn Quốc, có nhiều loại rau tươi hết sức đẹp mắt và ngon miệng. Thêm nữa, các gia vị Việt Nam rất phong phú, không chỉ hương thơm mà còn có cả vị thuốc. "Mình có nhiều ưu điểm thế mà sao vẫn chưa có thương hiệu?" - nghệ nhân Ánh Tuyết đặt câu hỏi.

Nghệ nhân này mong muốn đưa ẩm thực Việt Nam trở thành thương hiệu mạnh và vươn tầm quốc tế như Nhật Bản, Trung Quốc. Theo bà Tuyết, để phát triển cần đưa các món ăn Việt vào khách sạn, nhà hàng, không nên để nhiều món Âu lấn áp ẩm thực Việt. Đồng thời, đẩy mạnh chiến dịch quảng bá thương hiệu ẩm thực Việt. GS Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Đào tạo du lịch Việt Nam, nhấn mạnh phải quảng bá bằng nhiều hình thức khác nhau để hình ảnh du lịch ẩm thực Việt Nam nổi tiếng trên thế giới và đưa ẩm thực vào Bộ Bách khoa toàn thư Việt Nam. Ngoài ra, Hiệp hội Ẩm thực cần phải chọn những món ăn tiêu biểu của các vùng miền để đưa vào bộ sưu tập những món ăn truyền thống Việt Nam.

Đưa ẩm thực thành một loại hình du lịch

Ông Vương Xuân Tình cho rằng để đẩy mạnh du lịch ẩm thực, nếu chỉ có sự năng động của doanh nghiệp tư nhân, hệ thống nhà hàng và hiệp hội là chưa đủ, mà cần cả quản trị của nhà nước và chính quyền địa phương cùng nhiều lĩnh vực khác. Ông đề xuất điều chỉnh, bổ sung chiến lược, quy hoạch phát triển du lịch đến năm 2020, 2025 và tầm nhìn 2030, theo đó đưa du lịch ẩm thực trở thành một loại hình du lịch ở nước ta. "Phát triển du lịch ẩm thực liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành. Bởi vậy, ngoài Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch cần có sự tham gia trực tiếp của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương và chính quyền các cấp" - ông Tình nói. Chuyên gia này cũng nhấn mạnh, ngoài ba trung tâm ẩm thực lớn là Hà Nội, Huế, Sài Gòn, cần chú trọng giá trị của ẩm thực vùng kết hợp với ẩm thực tộc người và tôn giáo để xây dựng kế hoạch phát triển du lịch ẩm thực cho thích hợp. Về ẩm thực vùng, có thể gắn với 7 vùng văn hóa. Để khai thác và phát triển du lịch ẩm thực, không chỉ bó khuôn trong món ăn, thức uống, nhà hàng... mà cần lưu ý cả nguồn gốc, quy trình sản xuất, nghi lễ, ứng xử liên quan đến ẩm thực. Ông Trương Minh Tiến, Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao Hà Nội, đề xuất phương án lên một danh sách những món ăn đặc trưng nhất từng vùng miền để quảng bá ẩm thực Việt Nam, chẳng hạn như bún chả, phở Hà Nội…

Ẩm thực - yếu tố chiến lược của điểm đến

Theo Hội Lữ hành ẩm thực thế giới, hiện có khoảng 25% du khách quan tâm đến ẩm thực du lịch. Còn báo cáo toàn cầu lần thứ hai về du lịch ẩm thực cho biết 87% số tổ chức được điều tra xác định du lịch ẩm thực là yếu tố chiến lược đối với điểm đến; 82% cho rằng du lịch ẩm thực là động lực quan trọng cho phát triển du lịch. Du lịch đang đứng thứ 3 (chỉ sau yếu tố văn hóa, điều kiện tự nhiên) trong việc quyết định đến điểm đến của du khách.

Bài và ảnh: Yến Anh