Thủ tướng: Tạo môi trường tự do sáng tạo, "dám ước mơ, dám khát vọng" để thu hút nhân tài

Ngày 23-2, trong ngày làm việc chính thức đầu tiên sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã tới thăm, làm việc và thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao Huân chương Lao động hạng Nhất tặng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao Huân chương Lao động hạng Nhất tặng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định đây là sự ghi nhận xứng đáng cho tâm huyết, trí tuệ của các thế hệ nhà khoa học của Viện.

Thủ tướng khẳng định Đảng, Nhà nước, Chính phủ xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là nền tảng mà còn là động lực chính, là nguồn lực, là lực lượng sản xuất trực tiếp để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Trong tiến trình đó, vai trò của những nhà nghiên cứu khoa học công nghệ là lực lượng tiên phong; đặc biệt, Viện Hàn lâm chính là "pháo đài" quan trọng của tri thức, nơi kết tinh chất xám và sự sáng tạo vô tận của con người Việt Nam.

Thủ tướng nêu rõ Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cần tiên phong, gương mẫu, đi đầu trong việc nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ trên tất cả các lĩnh vực, trong đó có trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về khoa học công nghệ để làm căn cứ hoạch định chính sách. Tập trung làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ nguồn để giải quyết các vấn đề thực tiễn của đất nước, đưa các ngành Toán học, Vật lý, Hóa học, Sinh học đạt trình độ tiên tiến khu vực và thế giới vào năm 2030.

Khẳng định "khoa học không thể tách rời thị trường", Thủ tướng cho rằng Viện cần chủ động "mở cửa" phòng thí nghiệm, đẩy mạnh hợp tác với các tập đoàn kinh tế tư nhân, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo; cần có cơ chế để nhà khoa học dám dấn thân vào thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đưa các sáng chế trở thành những sản phẩm thực tế, đóng góp trực tiếp vào chuỗi giá trị sản phẩm.

Với tư cách là cơ quan thuộc Chính phủ, Viện phải đóng vai trò là "bộ não" tham mưu chiến lược về khoa học công nghệ cho Đảng và Nhà nước trong nhiều lĩnh vực trọng yếu như năng lượng, kinh tế biển, an ninh nguồn nước và không gian vũ trụ.

Người đứng đầu Chính phủ giao Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ xây dựng chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng XIV và các Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị; hoàn thiện Hồ sơ trình Bộ Chính trị Đề án nghiên cứu khoa học và làm chủ một số công nghệ chiến lược trước ngày 15-3-2026; trình Thủ tướng Chính phủ Đề án tăng cường năng lực của Viện ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và thế giới trong tháng 4-202…

Về hạ tầng, Thủ tướng chỉ rõ cần đẩy mạnh xây dựng hạ tầng khoa học công nghệ đáp ứng yêu cầu phát triển và theo tiêu chuẩn quốc tế như sớm xây dựng một số trung tâm dữ liệu, hệ thống phòng thí nghiệm...

Về nguồn lực, Thủ tướng yêu cầu thực hiện tinh thần 5 rõ là: Rõ bài toán để nghiên cứu không xa rời thực tiễn phát triển; Rõ sản phẩm để không dừng lại ở công bố hay báo cáo; Rõ ứng dụng để kết quả nghiên cứu đi vào đời sống; Rõ hiệu quả để đo lường được tác động thực chất; Rõ đóng góp để thấy được kết quả, giá trị cụ thể đối với quốc gia.

Về nguồn nhân lực, theo Thủ tướng, cần tạo môi trường tự do sáng tạo, "dám ước mơ, dám khát vọng" để thu hút nhân tài cả trong và ngoài nước. Quan tâm xây dựng các không gian sáng tạo, các câu lạc bộ khoa học công nghệ, các mô hình vườn ươm đổi mới sáng tạo.

Mỗi cán bộ, nhà khoa học cần không ngừng học tập, cập nhật tri thức mới, nắm bắt xu hướng công nghệ mới, làm chủ các thành tựu khoa học hiện đại; đồng thời chắt lọc, phổ biến và chuyển hóa những tri thức hữu ích phục vụ thiết thực cho quốc gia, dân tộc.

Thủ tướng yêu cầu đẩy mạnh nghiên cứu khoa học theo hướng nâng cao chất lượng, tầm ảnh hưởng và giá trị ứng dụng, thay vì chỉ gia tăng số lượng công bố. Trọng tâm là các lĩnh vực khoa học cơ bản, công nghệ lõi và công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, công nghệ biển, vũ trụ, dự báo thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu. Cần hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, có khả năng dẫn dắt và tạo vị thế trong khu vực, quốc tế.

Lãnh đạo Chính phủ nhấn mạnh xây dựng môi trường nghiên cứu khuyến khích đổi mới sáng tạo, chấp nhận rủi ro, tôn trọng khác biệt; tăng cường liên kết Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển tài sản trí tuệ và doanh nghiệp khoa học công nghệ.

Theo Thủ tướng, phải có thể chế thông thoáng, trao quyền tự chủ gắn với trách nhiệm; đầu tư hạ tầng chiến lược và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Công tác quản lý cần quyết liệt theo tinh thần "4 không": Không lãng phí một ngày, không chậm trễ một tuần, không bỏ lỡ cơ hội trong một tháng, không bị động trong một năm.