TPHCM: Hoàn thiện "hệ sinh thái pháp lý" đồng bộ cho đô thị đặc biệt

Ngày 3-6, Hội Luật gia TPHCM, Đoàn Luật sư TPHCM tổ chức "Hội thảo tham vấn, lấy ý kiến các chuyên gia trong lĩnh vực pháp luật góp ý đối với dự thảo Luật Đô thị đặc biệt", tại trụ sở Sở Tư pháp TP.

Xây dựng "lá chắn" cho tinh thần đổi mới sáng tạo

Tại hội thảo, LS.TS Phan Trung Hoài, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam, nhấn mạnh rằng Luật Đô thị đặc biệt phải thể hiện được vai trò chủ thể của nhân dân. Ông đề xuất cần chú trọng xây dựng chỉ số an bình, hạnh phúc của người dân làm thước đo hiệu quả quản trị đô thị. Theo ông, mọi quyết sách phát triển cần lấy sự hài lòng và cuộc sống ấm no của người dân làm kim chỉ nam.

Một đề xuất mang tính "vẽ lại bản đồ an ninh" được LS Phan Trung Hoài đưa ra là áp dụng mô hình CPTED (Phòng chống tội phạm thông qua thiết kế môi trường). Thay vì chỉ dựa vào lực lượng hành pháp, việc phân định rõ không gian công cộng - riêng tư và tối ưu hóa thiết kế đô thị sẽ giúp ngăn ngừa tội phạm "từ gốc". Đồng thời, ông kêu gọi sự chuyển dịch tư duy từ "quản lý tố tụng" sang "bảo đảm quyền trong tố tụng", lấy việc bảo vệ quyền con người và quyền công dân làm nền tảng cốt lõi.

TS.LS Hà Hải, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TPHCM, đã có bài tham luận với nhiều đề xuất mang tính đột phá nhằm tháo gỡ các "điểm nghẽn" thể chế và kiến tạo động lực phát triển cho Thành phố.

Luật sư đánh giá cao việc trao thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật cho Thành phố tại Điều 8 dự thảo. Tuy nhiên, ông nhận định cách tiếp cận hiện nay vẫn đang theo hướng liệt kê từng việc cụ thể mà địa phương được làm, điều này vô tình khiến TP vẫn phải đi "xin" từng cơ chế và dễ bỏ sót các lĩnh vực mới phát sinh. Ông đề xuất thay đổi nguyên tắc phân quyền theo hướng những gì Trung ương đã quy định thì làm theo, phần còn lại TPHCM được toàn quyền thực hiện dựa trên thực tiễn phát sinh.

Ông đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của mô hình thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) để TP chủ động với các công nghệ và mô hình kinh doanh mới (fintech, AI, xe tự hành...). Có thể thực hiện theo không gian địa lý (chọn vùng như Thủ Thiêm, Cần Giờ) hoặc theo nhóm ngành nghề với thời hạn rõ ràng. Theo ông, cần có quy định cụ thể về việc không hình sự hóa các thử nghiệm thất bại. Đây là điều kiện tiên quyết để khuyến khích tinh thần đổi mới, giúp các tổ chức, cá nhân yên tâm dấn thân mà không e ngại rủi ro pháp lý nếu kết quả không như kỳ vọng.

Đối với chính sách nhân lực, luật sư Hà Hải cho rằng tiền lương không phải là tất cả. Cần thay đổi môi trường làm việc từ quản lý hành chính (chấm công) sang thể chế hóa quyền hiện thực hóa ý tưởng sáng tạo cho chuyên gia. Nếu chuyên gia không có quyền tự quyết về nhân lực, điều kiện nghiên cứu thì khó phát huy hiệu quả. Ông cũng kiến nghị song song với thu hút từ bên ngoài, cần đầu tư mạnh cho nguồn nhân lực tại chỗ (sinh viên, trí thức trẻ) để đảm bảo tính bền vững.

Ủng hộ việc xây dựng Quy hoạch tổng thể tích hợp cho TP, ông kiến nghị bổ sung cơ chế minh bạch và giám sát chặt chẽ việc điều chỉnh quy hoạch để tránh lợi ích nhóm. Cần có mô hình "Kiến trúc sư trưởng" không chỉ trong quy hoạch, kiến trúc mà mở rộng sang các lĩnh vực chuyên môn khác, đặc biệt là "Kiến trúc sư trưởng pháp lý" để tham mưu cho lãnh đạo Thành phố đi đúng "bản quy hoạch" pháp luật.

Đánh thức thị trường dịch vụ pháp lý và hạ tầng nhân lực

Hội thảo cũng chỉ ra rằng một đô thị đặc biệt không thể thiếu một thị trường dịch vụ pháp lý mạnh. Với đội ngũ hơn 10.000 luật sư, đây là nguồn lực tinh hoa cấu thành nên sức mạnh kinh tế của TP. Các chuyên gia đề xuất cần có hành lang pháp lý để xây dựng các công ty luật quy mô lớn, đủ sức cạnh tranh quốc tế và hỗ trợ chính quyền trong các dự án đầu tư phức tạp.

Bên cạnh đó, đại diện Hội Nữ trí thức Thành phố đề nghị dự thảo cần "mềm hóa" các chính sách bằng cách lồng ghép vấn đề bình đẳng giới và bảo vệ nhóm yếu thế. Các chính sách về nhà trẻ trong khu công nghiệp, hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp hay chăm sóc sức khỏe học đường cần được cụ thể hóa để đảm bảo sự phát triển nhân văn của siêu đô thị.

Giám đốc Sở Tư pháp TPHCM Nguyễn Thị Hồng Hạnh đánh giá cao những ý kiến đóng góp tâm huyết, công phu của các chuyên gia. Bà khẳng định những "viên gạch" trí tuệ này sẽ được tổng hợp kỹ lưỡng để hoàn thiện dự thảo luật trình các cấp thẩm quyền.