Ba trụ cột cốt lõi

Những ngày Tết luôn là thời điểm nhạy cảm về an toàn thực phẩm do nhu cầu tiêu dùng tăng cao, cường độ sản xuất - chế biến - kinh doanh thực phẩm bị đẩy lên mức tối đa, trong khi nhiều khâu kiểm soát lại bị "nới lỏng" vì chạy theo tiến độ và chi phí. Ngay trước mùa cao điểm Tết, Việt Nam đã liên tục ghi nhận nhiều vụ ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng, cho thấy rủi ro không chỉ ở thời điểm, mà là vấn đề mang tính hệ thống.

Chỉ trong nửa cuối năm 2025, hàng loạt vụ việc đã xảy ra tại các khu vực Huế, Vĩnh Phúc, Đồng Nai, Khánh Hòa, TP HCM… từ bếp ăn tập thể, trường học, nhà máy đến hàng quán vỉa hè. Điển hình là vụ 21 người ngộ độc sau một bữa tiệc tại Huế nghi liên quan gỏi hải sản và lẩu; hay nhiều vụ ngộ độc tập thể khác khiến hàng chục người phải nhập viện. Dù một số địa phương như Lào Cai ghi nhận xu hướng giảm nhờ kiểm soát tốt, bức tranh chung vẫn cho thấy tình hình phức tạp, đặc biệt là tại bếp ăn đông người và khu vực kinh doanh thức ăn đường phố - nơi nguy cơ vi sinh vật, độc tố tự nhiên và ô nhiễm chéo luôn hiện hữu.

Các vụ việc gần đây, trong đó có sự cố thực phẩm đổi màu tại bếp ăn học đường ở TP HCM đầu năm 2026, đã gióng lên hồi chuông cảnh báo mạnh mẽ. Đáng nói, không phải mọi rủi ro đều biểu hiện rõ ràng bằng cảm quan.

Thông thường, cộng đồng dễ nhận diện hóa chất độc hại cấp tính (gây mùi lạ, cơ thể phản ứng tức thì…), thực phẩm hư hỏng (ôi thiu, đổi màu…). Nhưng nguy hiểm hơn là các mối nguy "vô hình" như: vi sinh vật gây bệnh (Salmonella, E. coli…) tồn tại trong nguyên liệu hoặc phát sinh do ô nhiễm chéo; dư lượng hóa học từ thuốc bảo vệ thực vật, kháng sinh, phụ gia sử dụng sai loại - sai liều; nguyên liệu không rõ nguồn gốc, hàng kém chất lượng… Những mối nguy này không thể phát hiện bằng thị giác, khứu giác hay vị giác nhưng lại gây hậu quả lâu dài, đặc biệt với trẻ em và các nhóm dễ tổn thương.

Vì vậy, bảo đảm an toàn thực phẩm trong bối cảnh hiện nay không thể dựa vào may rủi hay phản ứng sau sự cố, mà cần phải áp dụng hệ thống quản lý rủi ro đã được chứng minh.

Theo đó, có 3 trụ cột cốt lõi gồm: Đánh giá nhà cung ứng một cách thực chất (năng lực vận hành, điều kiện bảo quản, lịch sử tuân thủ và khả năng truy xuất); truy xuất nguồn gốc triệt để nhằm ngăn chặn sự cố từ đầu; quản lý theo chuẩn quốc tế (HACCP, ISO 22000, FSSC 22000, BRCGS).

Để giảm rủi ro về an toàn thực phẩm, cần sự chung tay của 3 nhóm chủ thể. Với doanh nghiệp, việc sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm cần hướng tới sức khỏe cộng đồng. Với cơ quan quản lý, bên cạnh công tác hậu kiểm, giám sát chuỗi cung ứng, chế tài, cần có các giải pháp hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Với người tiêu dùng, cần lựa chọn cơ sở uy tín, đọc kỹ nhãn mác, không chạy theo giá rẻ bất thường.

Về lâu dài, cần chuyển từ tư duy "chống ngộ độc" sang "phòng ngừa rủi ro từ xa" để xây dựng một hệ sinh thái thực phẩm an toàn, bền vững.