Chìa khóa hóa giải mâu thuẫn lao động

Thị trường lao động Việt Nam đứng trước bài toán không dễ giải: vừa đáp ứng kỳ vọng nâng cao thu nhập, giảm thời giờ làm việc của người lao động (NLĐ), vừa duy trì sức cạnh tranh trong bối cảnh nhiều ngành sản xuất vẫn dựa vào lợi thế chi phí nhân công thấp.

Nhận diện thị trường

Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ với lực lượng lao động khoảng 53,5 triệu người. Thu nhập bình quân đạt khoảng 8,4 triệu đồng/tháng (tăng 8,9% so với năm trước). Tuy nhiên, thị trường lao động vẫn tồn tại mâu thuẫn giữa nhu cầu cải thiện điều kiện làm việc và áp lực cạnh tranh dựa trên chi phí nhân công thấp.

Theo Bộ Luật Lao động, thời giờ làm việc tiêu chuẩn hiện nay là 48 giờ/tuần. Nhiều đại biểu Quốc hội và Tổng LĐLĐ Việt Nam đề xuất giảm xuống 44 giờ, tiến tới 40 giờ/tuần nhằm cải thiện sức khỏe, cân bằng cuộc sống và nâng cao năng suất. Đề xuất này nhận được sự đồng tình của xã hội vì phù hợp xu hướng phát triển, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đời sống người dân. Cùng với đó, lương tối thiểu vùng liên tục được điều chỉnh tăng, phản ánh mục tiêu bảo đảm an sinh và hội nhập với các tiêu chuẩn lao động quốc tế.

Nhưng thách thức đặt ra không nhỏ. Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào các ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày, điện tử lắp ráp, nơi chi phí nhân công là yếu tố cạnh tranh quan trọng. Nếu tiền lương tăng nhanh và thời gian làm việc giảm nhưng năng suất không được cải thiện tương ứng, doanh nghiệp (DN) có thể đối mặt với chi phí sản xuất cao hơn, nguy cơ mất đơn hàng vào các quốc gia có lao động giá rẻ hơn. Các DN nhỏ và vừa càng dễ bị tác động, thậm chí phải thu hẹp sản xuất hoặc cắt giảm lao động.

Hướng tới phát triển bền vững

Để giải quyết bài toán này, yếu tố then chốt là nâng cao năng suất lao động. Hiện năng suất của Việt Nam vẫn thấp so với nhiều nước trong khu vực, trong khi tỉ lệ lao động qua đào tạo có chứng chỉ còn hạn chế.

Vì vậy, cần đẩy mạnh đào tạo kỹ năng nghề, kỹ năng số, công nghệ cao; đồng thời thúc đẩy chuyển dịch lao động sang các ngành có giá trị gia tăng lớn. Bên cạnh đầu tư công nghệ và cải tiến quy trình sản xuất, DN cũng phải chú trọng đào tạo, phát triển nguồn nhân lực.

Nhà nước cần xây dựng lộ trình giảm giờ làm linh hoạt, phù hợp từng ngành nghề và quy mô DN. Các chính sách hỗ trợ chuyển đổi số, tự động hóa, ưu đãi thuế, đào tạo nhân lực và cải cách thủ tục hành chính sẽ giúp DN tiết giảm chi phí, nâng cao sức cạnh tranh. Đồng thời, cần tăng cường đối thoại giữa Nhà nước, DN và NLĐ để xây dựng chính sách tiền lương, thời giờ làm việc phù hợp thực tiễn.

Về lâu dài, Việt Nam cần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng giảm phụ thuộc vào các ngành thâm dụng lao động, thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chất lượng cao, tập trung vào công nghệ, nghiên cứu - phát triển, sản xuất xanh và dịch vụ số. NLĐ cũng phải chủ động học tập, nâng cao kỹ năng, tác phong và kỷ luật lao động để thích ứng với yêu cầu mới của thị trường.

Giảm giờ làm, tăng lương và duy trì năng lực cạnh tranh không phải những mục tiêu đối lập. Nếu được triển khai bằng chiến lược đồng bộ về năng suất, công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực, đây sẽ là động lực giúp Việt Nam phát triển bền vững, nâng cao đời sống NLĐ và tiến gần mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.