Cuộc thi "Tết xanh": Gieo ý thức "xanh"

"Tết xanh", theo tôi, là một gợi ý rất đáng trân trọng của Báo Người Lao Động, góp phần khơi dậy trách nhiệm cộng đồng trong thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050 mà Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nêu tại Hội nghị COP26 ở Glasgow (tháng 11-2021). Nhưng để đạt mục tiêu ấy, "Tết xanh" không thể chỉ gói gọn trong vài ngày đầu năm, mà cần trở thành nếp sống thường nhật.

Cội nguồn của mọi giá trị

Tết là thời khắc mở đầu năm mới. Từ xưa đến nay, ai cũng mong cầu may mắn, bình an cho bản thân, gia đình và cộng đồng. Vì thế, trong những ngày này, từ ánh mắt, gương mặt, y phục đến lời nói, cử chỉ, cách ứng xử đều hướng đến sự cởi mở, bao dung, thiện chí.

Thế nhưng, thực tế lại cho thấy không ít hành vi đi ngược tinh thần ấy. Theo thông tin từ Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an), trong 6 ngày đầu nghỉ Tết Bính Ngọ 2026 (từ ngày 14 đến 19-2, tức 27 tháng chạp năm Ất Tỵ đến mùng 3 Tết), cả nước xảy ra 271 vụ tai nạn giao thông, làm chết 168 người, bị thương 177 người.

Các lực lượng chức năng đã xử lý 16.031 trường hợp vi phạm nồng độ cồn, 9.720 trường hợp vi phạm tốc độ, cùng nhiều hành vi nguy hiểm khác như chở quá tải, quá số người, sử dụng ma túy… Những con số biết nói ấy cho thấy vẫn còn không ít người xem nhẹ pháp luật, coi thường tính mạng của mình và người khác. Đó là biểu hiện rõ ràng của việc thiếu "ý thức xanh.

Chưa kể, những hành vi xả rác bừa bãi, cờ bạc, trộm cắp, bạo lực… vẫn xuất hiện trong dịp Tết, làm không gian xuân vẩn đục. Lâu nay, chúng ta nói nhiều đến ô nhiễm môi trường vật chất, nhưng chưa thật sự chú trọng đến ô nhiễm môi trường tinh thần - nơi bắt nguồn của mọi hành vi xã hội.

Nhà vật lý Max Planck - cha đẻ của thuyết lượng tử - từng khẳng định ý thức là nền tảng, còn vật chất chỉ là sự biểu hiện. Ông cho rằng, đằng sau mọi lực vật chất đều tồn tại một trí tuệ có ý thức, là cội nguồn của thế giới hữu hình. Planck nhấn mạnh: "Tôi coi ý thức là nền tảng và vật chất là hệ quả của ý thức. Chúng ta không thể vượt ra ngoài ý thức".

Từ biểu tượng đến thực hành

Theo quy luật tự nhiên "xuân sinh, hạ trưởng, thu liễm, đông tàn", mùa xuân là mùa của mầm sống, của sự khởi đầu. Vì thế, màu xanh lá tượng trưng cho cây cỏ, cho sinh sôi nảy nở, cho niềm tin vào tương lai. Màu xanh dương của bầu trời, đại dương lại gợi cảm giác an toàn, bình ổn, giúp xoa dịu tâm trí và nuôi dưỡng hy vọng dài lâu.

Khoa học hiện đại cũng chỉ ra rằng màu xanh có tác dụng làm dịu hệ thần kinh, giảm nhịp tim, tạo trạng thái cân bằng tinh thần. Trong đời sống xã hội, màu xanh gắn với hòa bình, tuổi trẻ, tình nguyện. Đó là lý do lá cờ của Liên Hiệp Quốc mang màu xanh da trời; và những người tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình quốc tế của Việt Nam cũng khoác trên mình sắc xanh ấy.

Trong văn hóa phương Đông, điển tích về Nguyễn Tịch - một trong "Trúc Lâm thất hiền" - kể rằng khi gặp người tốt, ánh mắt ông hiện sắc xanh; gặp kẻ xấu thì ánh lên màu trắng. Từ đó, "mắt xanh" trở thành biểu tượng của sự trân trọng, đồng thuận. Nguyễn Du từng viết trong Truyện Kiều: "Bấy lâu nghe tiếng má đào/ Mắt xanh chẳng để ai vào có không?".

Ý thức xanh, vì thế, không phải khái niệm trừu tượng. Nó cần được gieo mầm từ giáo dục, từ những hành động nhỏ. Đã có thời, phong trào "Kế hoạch nhỏ" trong trường học góp phần hình thành ý thức tiết kiệm, bảo vệ môi trường, yêu lao động cho thiếu nhi. Nhưng khi đời sống khá lên, không ít nơi chạy theo hình thức, làm phai nhạt ý nghĩa ban đầu, khiến "ý thức xanh" dần lặng đi.

Muốn giúp người, trước hết phải biết tự rèn mình. Sống tử tế thì mới lan tỏa được sự tử tế; có tâm thiện lương thì mới khơi gợi được điều thiện ở người khác. "Ý thức xanh" cần được thực hành nhất quán trong công việc, trong đời sống và trong cách ứng xử, chứ không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu.

Nhà thơ Xuân Diệu từng nhắn nhủ: "Hãy nhìn đời bằng đôi mắt xanh non". Để không chỉ có "Tết xanh", mà còn có "Xuân xanh", rồi hướng tới "một năm là cả bốn mùa xuân".

Chỉ cần mỗi người biết sống hòa đồng, quan tâm và hợp tác với nhau, thì màu xanh sẽ hiện diện mỗi ngày. Khi đó, "Tết xanh" không còn là một chiến dịch ngắn hạn, mà trở thành nền tảng để Việt Nam thực hiện trọn vẹn cam kết tại COP26.