Đừng ngộ nhận từ các giải trẻ

Nhưng ở cấp đội tuyển quốc gia, tuyển nữ Nhật Bản mới là nhà vô địch châu Á 2026.

Tỉnh táo trong niềm tin

Câu chuyện này cũng gợi nhiều suy nghĩ cho bóng đá Việt Nam (BĐVN), BĐVN liên tục có những cột mốc đáng nhớ: dự VCK U20 World Cup 2017, á quân U23 châu Á 2018, bán kết ASIAD 2018, vào VCK U17 World Cup 2026. 

Đó đều là những thành tích cho thấy bóng đá trẻ Việt Nam đã có bước tiến rõ rệt. Nhưng nếu không nhìn đúng bản chất, thành tích trẻ đôi khi dễ tạo ra ảo tưởng rằng BĐVN đã thực sự vươn tầm châu lục.

Nhiều người thường mặc định rằng thành công trẻ sẽ tự động kéo đội tuyển quốc gia đi lên. Song thành công ở cấp độ trẻ và sức mạnh thật sự của đội tuyển quốc gia là hai câu chuyện khác nhau - mà bóng đá nữ Triều Tiên là ví dụ rất điển hình. 

Ở cấp độ trẻ, bóng đá nữ Triều Tiên nhiều năm qua luôn nằm trong nhóm mạnh nhất thế giới: vô địch U17, vô địch U20, sở hữu những lứa cầu thủ cực kỳ giàu thể lực, tốc độ và tính tổ chức. Thế nhưng ở cấp đội tuyển quốc gia, Nhật Bản - đội vừa vô địch châu Á 2026 - mới là nền bóng đá giữ được đẳng cấp bền vững ở đỉnh cao.

Ở các giải trẻ, một đội bóng có thể thành công nhờ: thể lực tốt, tính tổ chức cao, chiến thuật hợp lý, tinh thần thi đấu mạnh mẽ cùng một thế hệ nổi bật. Nhưng bóng đá đỉnh cao đòi hỏi nhiều hơn vậy.

Một đội tuyển quốc gia mạnh cần: giải vô địch quốc gia chất lượng, cầu thủ được thi đấu đỉnh cao liên tục, hệ thống đào tạo nối dài nhiều thế hệ, môi trường phát triển cho cầu thủ tuổi 22-28, khoa học thể thao, HLV giỏi, khả năng tái tạo nhân lực không ngừng… và nhiều cầu thủ ra nước ngoài thi đấu thành công.

Đây là điều bóng đá Nhật Bản đang có. Họ không phụ thuộc vào một lứa cầu thủ. Họ tạo ra cả một hệ sinh thái bóng đá.Còn Triều Tiên, cũng như nhiều nền bóng đá khác, thường tạo ra những thế hệ trẻ rất mạnh nhưng khó duy trì ưu thế khi bước lên cấp độ cao nhất.

Giải pháp sau tuổi 20

Điều tích cực là bóng đá trẻ Việt Nam rõ ràng đã tiến bộ. Các đội U17 (cả nam lẫn nữ), U20 hay U23 hiện nay: tự tin hơn, tổ chức tốt hơn, không còn tâm lý trước các đối thủ châu Á, và đã biết cách cạnh tranh ở sân chơi lớn. Đó là nền tảng cần thiết cho tương lai.

Nhưng sẽ rất nguy hiểm nếu xem thành công trẻ là bằng chứng cho thấy BĐVN đã trở thành cường quốc châu Á. Bởi khoảng cách lớn nhất không nằm ở tuổi 17 hay 20. Khoảng cách thật sự nằm ở giai đoạn sau đó.

Nhiều cầu thủ Việt Nam chơi rất hay ở tuổi trẻ nhưng chững lại khi bước lên môi trường chuyên nghiệp đỉnh cao. Không ít tài năng sau vài năm: giảm động lực cạnh tranh, thiếu môi trường phát triển, ít va chạm quốc tế hoặc không nâng được đẳng cấp chơi bóng lên tầm châu lục. Đó là lý do đội tuyển Việt Nam thời gian qua chưa thể tạo bước tiến tương xứng với kỳ vọng từ các lứa trẻ.

Sau mỗi thành công trẻ, điều dễ xuất hiện nhất là kỳ vọng quá lớn. Nhưng bóng đá không thể phát triển căn cơ bằng cảm xúc ngắn hạn. 

Một nền bóng đá mạnh không thể được xây bằng vài giải đấu thành công, mà bằng khả năng duy trì chất lượng trong nhiều năm liên tục.

Điều quan trọng nhất với BĐVN lúc này không phải ăn mừng bao lâu, hay đặt kỳ vọng lớn đến đâu mà là làm sao để những cầu thủ U17 hôm nay tiếp tục phát triển sau 5 năm, được thi đấu ở môi trường tốt hơn, nâng trình độ thật sự, và đủ sức cạnh tranh ở cấp độ đội tuyển quốc gia. 

Nếu không có giải pháp phát triển cầu thủ sau tuổi 20, thành công trẻ sẽ rất dễ trở thành đỉnh cao sớm.

BĐVN vẫn đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển: sự quan tâm lớn của xã hội, cầu thủ trẻ ngày càng tốt hơn, cơ sở đào tạo bài bản hơn trước, và tư duy hội nhập mạnh hơn.

Vấn đề là cần kiên nhẫn với con đường dài hạn, đó là BĐVN cần: nâng chất lượng V-League, tạo môi trường cạnh tranh thật sự cho cầu thủ trẻ, đẩy mạnh xuất ngoại, tập trung đào tạo HLV, đầu tư khoa học thể thao và xây dựng hệ thống xuyên suốt từ trẻ đến đội tuyển.

Khi nền tảng đủ mạnh, thành công trẻ mới có thể chuyển hóa thành sức mạnh thật ở đỉnh cao.