Giải bài toán chất lượng nguồn nhân lực

Quy mô lực lượng lao động nước ta đã vượt 53 triệu người, trong đó hơn 52 triệu người có việc làm. Thu nhập bình quân của người lao động (NLĐ) tiếp tục cải thiện; cơ cấu lao động chuyển dịch theo hướng giảm dần khu vực nông nghiệp, tăng tỉ trọng khu vực dịch vụ và công nghiệp...

Tất cả điều đó phản ánh sức hấp thụ lao động của nền kinh tế Việt Nam vẫn khá tốt, nhất là trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động. Tuy nhiên, với mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số mà Việt Nam đang hướng tới, thị trường lao động nước ta mới chỉ đạt được "bề rộng" số lượng, còn "chiều sâu" chất lượng vẫn là bài toán cần lời giải. Chúng ta có lực lượng lao động đông đảo nhưng chưa khai thác được hết giá trị nguồn lực này.

Một trong những vấn đề đáng chú ý là năng suất lao động tăng chậm so với kỳ vọng. Dù đã cải thiện qua từng năm song khoảng cách năng suất lao động giữa Việt Nam với nhiều quốc gia trong khu vực vẫn còn khá lớn. Nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn dựa nhiều vào lao động giản đơn thay vì lao động kỹ năng cao. Khi nền kinh tế chủ yếu phát triển theo chiều rộng, giá trị gia tăng tạo ra sẽ khó bứt phá.

Tình trạng sử dụng lao động chưa thật sự hiệu quả vẫn tồn tại ở nhiều lĩnh vực. Một bộ phận không nhỏ NLĐ làm việc trong khu vực phi chính thức, thiếu hợp đồng ổn định và ít cơ hội nâng cao kỹ năng nghề nghiệp. Trong khi đó, không ít doanh nghiệp lại gặp khó khăn khi tuyển dụng lao động tay nghề cao, nhất là trong các ngành công nghệ, kỹ thuật, logistics... Sự lệch pha cung - cầu lao động vì vậy vẫn là "nút thắt" của thị trường.

Thực tế này cho thấy việc chuyển dịch cơ cấu lao động dù tiến triển nhưng chưa đủ nhanh để đáp ứng yêu cầu phát triển. Lao động trong nông nghiệp vẫn chiếm tỉ lệ đáng kể, trong khi khu vực công nghiệp và dịch vụ - vốn có khả năng tạo giá trị gia tăng cao - chưa thu hút được lực lượng lao động tương xứng.

Tăng trưởng kinh tế 2 con số không chỉ đòi hỏi vốn, công nghệ hay thị trường, mà trước hết cần một lực lượng lao động có năng suất và kỹ năng cao. Muốn vậy, giải pháp căn cơ là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Hệ thống giáo dục và đào tạo nghề cần tiếp tục đổi mới theo hướng gắn chặt với nhu cầu của thị trường lao động. Chương trình đào tạo phải chú trọng kỹ năng thực hành, kỹ năng số và khả năng thích ứng với môi trường làm việc hiện đại.

Bên cạnh đó, chính sách phát triển nhân lực cần ưu tiên các ngành có giá trị gia tăng cao như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn hay logistics… Một nhiệm vụ quan trọng khác là thúc đẩy đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động hiện có, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang diễn ra mạnh mẽ.

Việt Nam vẫn đang ở thời kỳ "dân số vàng" với lực lượng lao động dồi dào - một lợi thế không phải quốc gia nào cũng có. Lợi thế đó sẽ nhanh chóng mất đi nếu không được chuyển hóa thành nguồn nhân lực chất lượng cao. Khi mỗi NLĐ tạo ra giá trị lớn hơn, thị trường lao động mới thật sự trở thành "bệ đỡ" vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững của nền kinh tế đất nước.