Giải bài toán nhân lực bán dẫn

Thị trường bán dẫn toàn cầu đang phát triển mạnh mẽ, kéo theo một thách thức lớn: Thế giới có thể thiếu tới 1 triệu kỹ sư bán dẫn vào cuối thập kỷ này.

Cần 50.000 kỹ sư

Bán dẫn đang trở thành lĩnh vực chiến lược khi hiện diện trong hầu hết các công nghệ trọng yếu như trí tuệ nhân tạo (AI), xe điện, trung tâm dữ liệu... Theo McKinsey & Company - công ty tư vấn quản lý toàn cầu hàng đầu của Mỹ - thị trường bán dẫn thế giới có thể đạt quy mô 1.000 tỉ USD vào năm 2030.

Những năm gần đây, làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng bán dẫn đã kéo theo sự hiện diện ngày càng rõ nét của các tập đoàn công nghệ toàn cầu tại Việt Nam. Intel đã liên tục mở rộng nhà máy lắp ráp và kiểm định chip tại TP HCM - một trong những cơ sở lớn nhất của tập đoàn trên thế giới. Trong khi đó, Amkor Technology đưa vào vận hành nhà máy đóng gói - kiểm định trị giá hàng tỉ USD ở Bắc Ninh, còn Hana Micron cũng gia tăng đầu tư vào lĩnh vực OSAT tại Việt Nam...

Sự hiện diện của các "ông lớn" này không chỉ cho thấy vị thế ngày càng quan trọng của Việt Nam trong chuỗi cung ứng bán dẫn, mà còn kéo theo nhu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao.

Theo ông Trần Đức Long, Phó Giám đốc cơ sở tại Việt Nam của NXP Semiconductors, trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu không ngừng biến động, Việt Nam đang trở thành điểm đến của nhiều tập đoàn bán dẫn mở rộng hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D). Điều này mở ra cơ hội việc làm ngay tại thị trường nội địa cho nguồn nhân lực chất lượng cao.

TS Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC), cho rằng ngành công nghiệp bán dẫn của Việt Nam có tiềm năng tăng trưởng mạnh mẽ với sự gia nhập của các tập đoàn hàng đầu thế giới và sự tham gia của nhiều doanh nghiệp lớn. Hiện nay, liên quan lĩnh vực bán dẫn, Việt Nam có hơn 50 công ty thiết kế, 15 công ty đóng gói và kiểm tra vi mạch…

Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định nguồn cung kỹ sư bán dẫn trong nước hiện vẫn chưa theo kịp tốc độ mở rộng của ngành này, cả về số lượng lẫn tiêu chuẩn quốc tế. Theo ước tính của NIC, Việt Nam cần khoảng 50.000 kỹ sư bán dẫn vào năm 2030, trong khi năng lực đào tạo chỉ đáp ứng một phần nhỏ, riêng thời điểm hiện tại mới đáp ứng khoảng 20% nguồn nhân lực trên thị trường lao động.

Tăng tốc đào tạo

Tại hội thảo "Tương lai ngành bán dẫn" tổ chức ở Hà Nội mới đây, TS Võ Xuân Hoài nhấn mạnh "điểm nghẽn" của Việt Nam không chỉ là số lượng mà còn ở chất lượng nhân lực. Nhiều kỹ sư chưa đáp ứng được yêu cầu làm việc trong môi trường quốc tế do hạn chế về ngoại ngữ, kỹ năng thực hành và kinh nghiệm dự án. Điều này đòi hỏi mô hình đào tạo phải chuyển từ "học để biết" sang "học để làm được".

Phó Giám đốc NIC nhìn nhận phát triển công nghiệp bán dẫn là nhiệm vụ khó khăn, liên quan nhiều ngành khác với không ít thách thức. Trong đó, hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn hình thành, cần tiếp tục phát triển để tham gia sâu hơn chuỗi giá trị toàn cầu.

Nguồn lực chất lượng cao hiện còn thiếu, nhất là đội ngũ kỹ sư thực hành, nhân lực trình độ chuyên sâu và hạ tầng kỹ thuật tiêu chuẩn cao. Do đó, ngành bán dẫn cần tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế và đi vào chiều sâu, nhất là trong việc chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực.

Theo TS Hoàng Việt Hà, Viện trưởng Viện Đại học quốc tế FPT, Việt Nam không nhất thiết phải tham gia toàn bộ chuỗi giá trị bán dẫn ngay từ đầu. Thay vào đó, chúng ta có thể tập trung vào những khâu có lợi thế như: thiết kế vi mạch (IC design), đóng gói và kiểm định.

"Giải bài toán nhân lực bán dẫn không chỉ là việc bảo đảm số lượng kỹ sư, mà còn phải xác định Việt Nam sẽ tham gia khâu nào trong chuỗi giá trị toàn cầu. Nếu đi đúng hướng, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm nhân lực cho các công đoạn quan trọng trong ngành bán dẫn của khu vực" - ông Hoàng Việt Hà nhận định.

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) cho biết để triển khai Đề án đào tạo nhân lực phục vụ phát triển các lĩnh vực công nghệ cao giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2045, bộ dự kiến sẽ lựa chọn khoảng 80 chương trình đào tạo tài năng. Các chương trình này sẽ chính thức triển khai từ năm 2026, với quy mô khoảng 3.000 sinh viên theo học.

Đến nay, Bộ GD-ĐT đã tiếp nhận 185 chương trình đào tạo tài năng do 24 cơ sở giáo dục đại học đề xuất. Các chương trình này được xây dựng ở trình độ kỹ sư và thạc sĩ, trải rộng trên nhiều lĩnh vực then chốt. Trên cơ sở đó, Bộ GD-ĐT dự kiến sẽ lựa chọn khoảng 80 chương trình đáp ứng đầy đủ tiêu chí để triển khai. Sau đó, số lượng chương trình đào tạo tài năng dự kiến được mở rộng lên 100, thu hút khoảng 6.000 sinh viên mỗi năm.

Riêng với lĩnh vực công nghiệp bán dẫn - một ngành đang được ưu tiên phát triển, Bộ GD-ĐT đã ban hành chuẩn chương trình đào tạo ở cả bậc đại học và thạc sĩ, đồng thời giao nhiệm vụ cho 19 cơ sở đào tạo tham gia triển khai. Đến nay, 62 chương trình thuộc 26 cơ sở giáo dục đại học đã đăng ký tham gia.