Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM: Thịt heo, gà pha lóc ở chợ rất khó truy xuất nguồn gốc

Đây là thực tế được bà Phạm Khánh Phong Lan, Đại biểu Quốc hội, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM, nêu tại tọa đàm "Góp ý sửa đổi Luật An toàn thực phẩm: Chặn thực phẩm bẩn từ gốc" do Báo Pháp Luật TPHCM tổ chức sáng 29-5. 

Theo bà Phong Lan, dự thảo sửa đổi Luật An toàn thực phẩm tập trung vào 4 nhóm chính sách lớn: Hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi giá trị; phòng ngừa việc sử dụng các chất đưa vào sản xuất, chế biến thực phẩm thành các chất sử dụng sai mục đích, dễ bị lạm dụng; ưu đãi đầu tư phát triển chuỗi cung ứng thực phẩm.

Trong đó, liên quan chính sách quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi giá trị, bà Phong Lan cho rằng việc kiểm soát phải bắt đầu từ gốc, tức từ khâu sản xuất, chăn nuôi, trồng trọt đến giết mổ, chế biến và phân phối. Tuy nhiên, khó khăn hiện nay là thị trường Việt Nam vẫn tồn tại song song giữa mô hình hiện đại và sản xuất - kinh doanh nhỏ lẻ.

Đơn cử, tại các hệ thống siêu thị hiện đại, việc truy xuất nguồn gốc thịt heo, thịt gà khá thuận lợi vì sản phẩm được đóng gói, dán nhãn đầy đủ. Nhưng ở các chợ truyền thống, nhất là chợ tự phát, sau khi thịt được pha lóc nhỏ lẻ theo thói quen và nhu cầu của khách hàng, thì gần như không còn khả năng truy xuất. Khúc giữa làm rất tốt nhưng khúc đầu và khúc cuối của chuỗi vẫn còn nhiều lỗ hổng hoặc chưa thể kiểm soát do đặc thù của mô hình kinh doanh.

Theo bà Phong Lan, khoảng trống lớn nhất hiện nay của Luật An toàn thực phẩm và các quy định liên quan là việc hệ thống quản lý còn phân tán, thiếu đồng bộ, trong khi thị trường thực phẩm nhỏ lẻ, chợ tự phát và kinh doanh không phép vẫn rất phổ biến.

"Nhiều quy định vẫn nặng về tiền kiểm, thủ tục hồ sơ và giấy tờ, trong khi khâu hậu kiểm - tức kiểm tra thực tế trên thị trường - lại chưa đủ mạnh. Những doanh nghiệp lớn, làm bài bản thì chịu đủ kiểm tra, tiêu chuẩn, còn những cơ sở làm ăn chụp giật, bán hàng vỉa hè thì gần như nằm ngoài vòng kiểm soát" - bà Phong Lan nêu.

Ngoài ra, nhận thức và thói quen tiêu dùng của người dân cũng là một yếu tố quan trọng. Người tiêu dùng luôn muốn thực phẩm an toàn nhưng nhiều khi vẫn ưu tiên mua hàng rẻ, hàng trôi nổi…

Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực - Thực phẩm TPHCM, cho rằng thị trường thực phẩm đang thay đổi rất nhanh, đặc biệt với sự phát triển mạnh của thương mại điện tử và chuỗi cung ứng đa nền tảng. Tuy nhiên, dữ liệu quản lý hiện còn phân tán, truy xuất nguồn gốc hạn chế, công tác hậu kiểm và phối hợp liên ngành chưa đồng bộ, dẫn đến khó kiểm soát kịp thời các nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

"Điều quan trọng nhất là xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia để các bộ, ngành phối hợp hiệu quả, tránh chồng chéo và giảm thời gian xử lý cho doanh nghiệp" – bà Chi nhận xét.

Liên quan phương thức quản lý, bà Chi cho rằng không nên quay lại cơ chế tiền kiểm toàn diện vì có thể gây ách tắc như từng xảy ra với Nghị định 46/2026 trước Tết Nguyên đán vừa qua, khiến hàng hóa ùn ứ tại cảng do thiếu nhân lực kiểm nghiệm. Thay vào đó, cần chuyển sang mô hình quản lý rủi ro và hậu kiểm hiện đại: doanh nghiệp tuân thủ tốt được tạo điều kiện thuận lợi, còn các trường hợp vi phạm phải kiểm soát nghiêm và xử lý mạnh tay.