NSND Trần Ngọc Giàu kết nối học thuật và thực tiễn sân khấu với văn hóa Nam bộ

Ngày 1-4, tại Trường Đại học Trà Vinh, cuộc làm việc giữa Hội Nghệ sĩ Sân khấu TP HCM và nhà trường đã mở ra một hướng đi mới: kết nối nghiên cứu học thuật với đời sống sân khấu đương đại, đặc biệt trong việc nhận diện và phát huy giá trị di sản sân khấu Nam bộ.

Hướng đến tọa đàm khoa học về soạn giả Viễn Châu

Đoàn công tác của Hội Sân khấu TP HCM do NSND Trần Ngọc Giàu - Chủ tịch Hội Sân khấu TP dẫn đầu, cùng với đạo diễn Tôn Thất Cần (Phó Chủ tịch Thường trực), tác giả Nguyễn Trung (Chánh Văn phòng), Nghệ nhân ưu tú Hoàng Tấn (Chủ nhiệm Chi hội Âm nhạc sân khấu) đã có buổi làm việc với lãnh đạo Trường Đại học Trà Vinh.

Tiếp đoàn là các nhà quản lý và học giả: Tiến sĩ Thạch Thị Dân (Phó Giám đốc Đại học Trà Vinh), Tiến sĩ Ngô Sô Phe (Hiệu trưởng Trường Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer và Nhân văn), cùng các Tiến sĩ: Lê Thúy An, Sơn Cao Thắng… Không khí buổi làm việc mang tính trao đổi chuyên môn rõ nét. 

Đây không phải là một cuộc "ký kết hợp tác" theo nghĩa hình thức, mà là một bước "đặt vấn đề", nơi cả hai phía cùng nhìn thấy trách nhiệm cần phải làm đối với di sản mà NSND Bảy Bá, soạn giả Viễn Châu đã để lại cho đời.

"Sau tiếng vang của chương trình tọa đàm "Kỳ nữ Kim Cương với thoại kịch miền Nam" do Hội Sân khấu TP HCM tổ chức, tôi nhận thấy cần phải làm cầu nối để Hội và Đại học Trà Vinh liên kết, tổ chức tọa đàm khoa học về người con ưu tú của miền đất Trà Vinh, nay là Vĩnh Long, đó là NSND Bảy Bá, soạn giả Viễn Châu. 

Tôi kỳ vọng mọi việc sẽ được triển khai, đi đúng trọng tâm nghiên cứu về di sản nghệ thuật sáng tác kịch bản và nghệ thuật biểu diễn nhạc cụ mà ông là một danh cầm đàn tranh xuất chúng" - Tiến sĩ Dương Hoàng Lộc (Đại học Khoa học, xã hội và Nhân văn TP HCM) nói.

Từ không gian di sản đến câu chuyện sân khấu

Điểm đáng chú ý của chuyến làm việc là phần tham quan khu trưng bày di tích và di sản văn hóa - nghệ thuật Nam bộ trong khuôn viên nhà trường.

Chính từ không gian này, câu chuyện sân khấu được đặt lại: sân khấu không thể tồn tại tách rời khỏi nền tảng văn hóa bản địa. Những loại hình như: cải lương, hát bội, đờn ca tài tử… đều là kết tinh của đời sống văn hóa cộng đồng.

"Việc một trường đại học chủ động xây dựng không gian trưng bày như vậy cho thấy một hướng tiếp cận mới: đưa di sản vào môi trường đào tạo, biến di sản thành chất liệu sống cho nghiên cứu và sáng tạo là một sáng kiến rất ý nghĩa, độc đáo" - Nghệ nhân ưu tú Hoàng Tấn chia sẻ.

Bảy Bá – Viễn Châu: Không chỉ là tôn vinh, mà là nghiên cứu

Trọng tâm của buổi làm việc là thảo luận về đề cương tổ chức Tọa đàm khoa học về "NSND Bảy Bá - soạn giả Viễn Châu - Di sản văn hóa của quê hương Trà Vinh" - một nghệ sĩ có ảnh hưởng sâu rộng trong lịch sử hình thành và phát triển sân khấu Nam bộ.

Điểm đáng chú ý nằm ở cách tiếp cận. Như ý kiến từ phía Hội Sân khấu, việc tổ chức tọa đàm không nên dừng ở "tôn vinh", bởi điều này đã được thực hiện nhiều lần mà cần đi sâu vào những vấn đề còn bỏ ngỏ: Hệ thống hóa và xác định chính xác di sản sáng tác; Làm rõ những đóng góp về cấu trúc kịch bản, ngôn ngữ sân khấu; Đặt các tác giả, nhà nghiên cứu, nghệ nhân, nghệ sĩ trong dòng chảy phát triển của sân khấu Nam bộ viết và bàn luận về tính học thuật trong sáng tác kịch bản, trong biểu diễn nhạc cụ dân tộc của NSND Bảy Bá, soạn giả Viễn Châu; Liên hệ với thực tiễn đào tạo và sáng tác hiện nay…

Khi sân khấu cần một "hậu phương học thuật" vững

NSND Trần Ngọc Giàu nhấn mạnh rằng trong bối cảnh sân khấu TP HCM đang đối mặt với nhiều thách thức, từ thiếu kịch bản chất lượng, đứt gãy lực lượng sáng tác đến áp lực thị trường thì việc kết nối với môi trường đào tạo như Trường Đại học Trà Vinh mang ý nghĩa chiến lược.

Nhà trường có thế mạnh về nghiên cứu văn hóa, đặc biệt là văn hóa Khmer và Nam bộ; trong khi Hội Sân khấu lại nắm thực tiễn sáng tạo và biểu diễn. Sự gặp nhau này, nếu được phát triển đúng hướng, có thể tạo ra một "chuỗi giá trị" mới: Nghiên cứu, đào tạo, sáng tác, dàn dựng và biểu diễn.

Bên cạnh đó phát huy di sản, học thuật, ứng dụng sân khấu đương đại. Đây cũng là một mô hình phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp văn hóa, nơi tri thức và sáng tạo phải vận hành trong một hệ sinh thái liên kết.

Một cuộc gặp gợi mở nhiều dự án lớn

Cuộc làm việc là một sự kiện không lớn, nhưng lại gợi mở một hướng đi đáng suy nghĩ cho sân khấu Nam bộ. 

Ở đó, sân khấu không chỉ được nhìn như một loại hình biểu diễn, mà được đặt trong cấu trúc rộng hơn: văn hóa - học thuật - xã hội. 

Và có lẽ, chính từ những cuộc gặp như thế này, một nền sân khấu có chiều sâu tri thức mới có cơ hội hình thành nhằm mục đích giữ gìn, bảo tồn và sáng tạo cho nghệ thuật sân khấu tương lai từ những di sản mà tiền nhân để lại.