Thêm cơ chế bảo vệ người lao động

Theo Cục Quản lý lao động ngoài nước - Bộ Nội vụ, hiện có khoảng 860.000 người lao động (NLĐ) đang làm việc ở nước ngoài. Hoạt động đưa NLĐ đi làm việc ở nước ngoài không chỉ tạo ra nguồn thu nhập cho quốc gia mà còn giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam, mở rộng cơ hội học hỏi, tiếp thu kỹ năng nghề và tác phong công nghiệp quốc tế.

Hoàn thiện hành lang pháp lý

Hướng đến mục tiêu phát triển bền vững hoạt động xuất khẩu lao động, bên cạnh việc mở rộng hợp tác song phương, nhất là với các thị trường có chính sách lao động minh bạch, phúc lợi tốt và cơ hội học tập, làm việc lâu dài cho NLĐ, hiện nước ta đang tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý liên quan.

Chẳng hạn như ban hành Nghị định số 372/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 112/2021/NĐ-CP về hoạt động đưa NLĐ Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; đề xuất dự thảo thông tư thay thế Thông tư số 21/2021/TT-BLĐTBXH quy định chi tiết một số điều của Luật NLĐ Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng và dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 12/2022/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, BHXH, NLĐ Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng…

Trong đó, việc đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 12/2022/NĐ-CP nhận được nhiều sự quan tâm. Đại diện Sở Nội vụ TP Cần Thơ cho hay hiện nay vẫn còn tình trạng NLĐ đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng bỏ trốn, ở lại trái phép, không về nước đúng hạn. Trong khi đó, pháp luật hiện hành chưa có công cụ răn đe hữu hiệu đối với hành vi này dẫn đến khó khăn trong quản lý. 

Do đó, cơ quan này đề xuất cần rà soát, bổ sung xử phạt đối với các hành vi như: NLĐ không về nước theo thời hạn hợp đồng, bỏ trốn khỏi nơi làm việc, tự ý chuyển chủ sử dụng lao động hoặc không chấp hành hướng dẫn của cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Còn đại diện Sở Nội vụ tỉnh Bắc Ninh đề nghị cần có chế tài và quy định biện pháp khắc phục hậu quả đối với hành vi không tổ chức hoặc không phối hợp đưa NLĐ về nước khi chương trình làm việc, đào tạo ở nước ngoài kết thúc, bị dừng hoặc khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền; không thực hiện chi trả chi phí hồi hương, hỗ trợ rủi ro cho NLĐ từ nguồn tiền ký quỹ theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền; không thực hiện biện pháp cần thiết bảo vệ tính mạng, sức khỏe, quyền lợi chính đáng của NLĐ khi có sự cố…

Quản lý chặt

Bên cạnh việc đưa NLĐ đi nước ngoài làm việc, nước ta cũng đang thu hút số lượng lớn chuyên gia, NLĐ nước ngoài đến làm việc (khoảng 135.000 NLĐ đến từ 110 quốc gia). Nhưng việc tuân thủ quy định pháp luật liên quan tuyển dụng, sử dụng NLĐ nước ngoài vẫn còn khoảng trống.

Chẳng hạn, Nghị định số 219/2025/NĐ-CP đã quy định chi tiết, cụ thể về hồ sơ, trình tự, thủ tục cấp, cấp lại, gia hạn giấy phép lao động (GPLĐ) và giấy xác nhận không thuộc diện cấp GPLĐ… Song, từ thực tiễn quản lý, Sở Nội vụ tỉnh Bắc Ninh nhận thấy có tình trạng tổ chức, cá nhân sửa chữa, làm sai lệch nội dung hồ sơ, sử dụng giấy tờ giả mạo (bằng cấp, kinh nghiệm, văn bản cử đi làm việc…) để hợp thức hóa điều kiện cấp, cấp lại, gia hạn GPLĐ hoặc giấy xác nhận không thuộc diện cấp GPLĐ.

Tuy nhiên, hiện nay chưa có quy định chế tài đối với hành vi này. Do đó, cơ quan này đề nghị bổ sung một khoản riêng về xử phạt đối với hành vi sửa chữa, làm sai lệch nội dung tài liệu, hồ sơ liên quan đến điều kiện, trình tự, thủ tục cấp, cấp lại, gia hạn GPLĐ, giấy xác nhận không thuộc diện cấp GPLĐ nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự; sử dụng giấy tờ, tài liệu giả mạo trong hồ sơ cấp, cấp lại, gia hạn GPLĐ, giấy xác nhận không thuộc diện cấp GPLĐ.

Đồng thời, áp dụng mức phạt tiền cao hơn nhóm hành vi vi phạm thủ tục tương đương hoặc tiệm cận với nhóm hành vi sử dụng NLĐ nước ngoài không có GPLĐ hoặc không có giấy xác nhận không thuộc diện cấp GPLĐ để bảo đảm tính răn đe và phòng ngừa. Song song đó, phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả là buộc nộp lại, hủy bỏ GPLĐ hoặc giấy xác nhận không thuộc diện cấp GPLĐ đã được cấp; buộc thực hiện lại thủ tục theo đúng quy định nếu vẫn có nhu cầu sử dụng NLĐ nước ngoài và đáp ứng đầy đủ điều kiện.

Một thực tế khác là theo quy định hiện hành, NLĐ nước ngoài không thuộc diện cấp GPLĐ sẽ không phải làm thủ tục cấp giấy xác nhận không thuộc diện cấp GPLĐ như trước, nhưng người sử dụng lao động (NSDLĐ) vẫn phải có trách nhiệm thông báo với cơ quan có thẩm quyền trước ít nhất 3 ngày làm việc kể từ ngày NLĐ dự kiến bắt đầu làm việc tại Việt Nam.

Khi NSDLĐ không thực hiện nghĩa vụ này sẽ gây khó khăn cho cơ quan quản lý nhà nước trong kiểm soát việc sử dụng NLĐ nước ngoài, tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để đưa nhiều lao động nước ngoài vào làm việc ngắn hạn mà không được giám sát đầy đủ, nhất là sau khi quy định mới đã nới lỏng trường hợp không phải xin GPLĐ đối với tổng thời gian làm việc dưới 90 ngày/năm.

Vậy nên, Sở Nội vụ tỉnh Sơn La đề nghị bổ sung chế tài xử phạt đối với NSDLĐ có hành vi không thông báo, thông báo không đúng nội dung hoặc không đúng thời hạn đối với các trường hợp NLĐ không phải làm thủ tục cấp giấy xác nhận không thuộc diện cấp GPLĐ hoặc NLĐ được cấp GPLĐ làm việc cho một NSDLĐ tại nhiều tỉnh, thành.