“Thị thực nhân tài” không đơn thuần là chính sách nhập cư

Ngày 20-5, tại TPHCM, ĐHQG TPHCM và Học viện Chính trị quốc gia tổ chức hội thảo khoa học "Thị thực nhân tài và chính sách thu hút nguồn lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước" với sự tham dự của đại diện Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; lãnh đạo, nguyên lãnh đạo ĐHQG TPHCM, Học viện Chính trị quốc gia cùng các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước.

GS-TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc ĐHQG TPHCM, cho rằng Việt Nam cần có cơ chế vượt trội để thu hút nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và đổi mới sáng tạo.

Theo bà, "thị thực nhân tài" không nên chỉ được nhìn nhận như một chính sách nhập cư đơn thuần. Đây cần được xem là một công cụ chiến lược trong cạnh tranh quốc gia về nhân tài, đồng thời là cánh cửa giúp Việt Nam kết nối với dòng chảy tri thức toàn cầu.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và cạnh tranh công nghệ diễn ra mạnh mẽ, chất lượng nguồn nhân lực sẽ quyết định năng lực cạnh tranh và tốc độ phát triển của quốc gia. Vì vậy, đầu tư cho giáo dục, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo cần được xem là ưu tiên hàng đầu.

Kinh nghiệm nhiều quốc gia cho thấy để thu hút được chuyên gia và nhà khoa học quốc tế, ngoài chính sách đãi ngộ, cần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện. Hệ sinh thái này bao gồm môi trường học thuật cởi mở, cơ sở nghiên cứu hiện đại, cơ hội hợp tác quốc tế và chất lượng sống phù hợp cho người lao động cùng gia đình.

ĐHQG TPHCM cũng đề xuất cần có các cơ chế đặc thù nhằm thu hút và giữ chân nhân tài trong các lĩnh vực công nghệ cao như AI, vi mạch bán dẫn, dữ liệu lớn và tự động hóa. Đồng thời, việc kết nối chặt chẽ giữa Nhà nước, cơ sở giáo dục ĐH và doanh nghiệp được xem là yếu tố quan trọng để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu phát triển mới.

Tại hội thảo, ông Ngô Đông Hải, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi, làm rõ một số nội dung trọng tâm sau:

Một là, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của chính sách thị thực nhân tài trong bối cảnh mới như vai trò của "thị thực nhân tài" trong chiến lược phát triển quốc gia; mối quan hệ giữa thu hút nhân tài quốc tế và phát triển nguồn lực trong nước.

Hai là, nghiên cứu một cách khoa học và toàn diện kinh nghiệm của các quốc gia đi trước như Singapore (với chương trình RIE), Trung Quốc, Hàn Quốc hay Ấn Độ để rút ra các bài học về thiết kế chính sách, tổ chức thực thi và xây dựng hệ sinh thái nhân tài, tìm ra một mô hình thị thực nhân tài ưu việt, thông thoáng, phù hợp với đặc thù thể chế của Việt Nam.

Ba là, đề xuất mô hình chính sách phù hợp với Việt Nam theo hướng chuyển từ tư duy "thu hút" sang "cạnh tranh nhân tài toàn cầu", thiết kế cơ chế "thị thực nhân tài" thông thoáng, cạnh tranh; thí điểm các khu vực, mô hình đặc thù (sandbox chính sách), trong đó mạnh dạn đặt doanh nghiệp và thị trường vào trung tâm của hệ sinh thái nhân tài. Hoàn thiện cơ chế đãi ngộ, sử dụng và đánh giá nhân tài. Xây dựng chính sách trọn gói: Từ thị thực, cư trú, thu nhập, đến môi trường sống.

Bốn là, đề xuất giải pháp đột phá, trong đó xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo như các "cụm sáng tạo" và "đô thị nhân tài" gắn với các trung tâm ĐH lớn như ĐH Quốc gia TPHCM trong đào tạo, kết nối và giữ chân nhân tài; tăng cường phân cấp, trao quyền cho các trung tâm đổi mới sáng tạo; gắn chính sách nhân tài với chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức.

Năm là, thu hút nhân tài bên ngoài phải đi đôi với việc bồi dưỡng, phát triển nội lực trong nước. Đề nghị phân tích sâu sắc về: Hoàn thiện thể chế nhằm tạo bước đột phá trong chiến lược đào tạo nhân tài nghiên cứu ngay từ bậc ĐH. Cơ chế đặc thù hỗ trợ các trung tâm giáo dục lớn như ĐHQG TPHCM phát huy vai trò hạt nhân, xây dựng hệ sinh thái nhân tài quốc gia. Cần có chiến lược phát triển nhân lực công vụ, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao phù hợp với các mô hình chính quyền địa phương hiện đại và khu vực đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi để hướng tới sự phát triển bền vững.

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học thảo luận về cách Việt Nam mở cửa với tri thức toàn cầu; cách Việt Nam kiến tạo môi trường để nhân tài trong nước và ngoài nước cùng cống hiến; cách Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cùng tạo ra năng lực phát triển mới và cách chuẩn bị nền tảng nhân lực cho một Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, tự chủ và hùng cường.