V-League và những gam màu đối lập: Để V-League có chiều sâu

Becamex TP HCM rớt hạng, SHB Đà Nẵng vất vả trụ lại, Thanh Hóa lao đao vì khủng hoảng tài chính, Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) và Sông Lam Nghệ An (SLNA) chỉ còn quanh quẩn nửa dưới bảng xếp hạng. Đó không phải sự sa sút nhất thời, mà là lời cảnh báo về nền móng phát triển của bóng đá vùng.

Mất tính kế thừa

V-League 2025 - 2026 khép lại, các đội bóng miền Nam phần lớn nằm ở nửa dưới bảng xếp hạng. Công an TP HCM là điểm sáng hiếm hoi đứng thứ 5 bảng xếp hạng. Đáng chú ý nhất là Becamex TP HCM, đội bóng từng là một thế lực lớn của bóng đá Việt Nam, vẫn rớt hạng. Với một CLB có tiền thân là Becamex Bình Dương, từng 4 lần vô địch V-League, cú rơi ấy không chỉ là thất bại chuyên môn.

Ở chiều ngược lại, Trường Tươi Đồng Nai vô địch Giải Hạng nhất và giành quyền lên V-League. Một đội miền Nam lên, một đội miền Nam xuống. Nhìn bề ngoài, đó có thể là sự thay thế bình thường của bóng đá chuyên nghiệp. Nhưng nhìn sâu hơn, nó cho thấy bóng đá miền Nam chưa mất hẳn sức sống, chỉ là những biểu tượng cũ đã không còn giữ được nền móng đủ chắc để đứng vững.

Bóng đá miền Nam từng rất giàu sức sống. Becamex Bình Dương, Đồng Tâm Long An, HAGL, CLB TP HCM, Sài Gòn FC, Navibank Sài Gòn từng tạo nên một diện mạo sôi động cho V-League. Sân Gò Đậu, Long An, Pleiku hay Thống Nhất từng là những địa chỉ có bản sắc riêng, có câu chuyện riêng, có người hâm mộ riêng.

Nhưng theo thời gian, nhiều đội bóng miền Nam mất dần sự ổn định. Có đội biến mất, có đội đổi chủ, có đội đổi tên, có đội đổi địa phương, có đội sống phụ thuộc vào một nguồn tiền ngắn hạn. Khi CLB không có tính liên tục, người hâm mộ cũng khó giữ tình yêu bền vững.

Becamex TP HCM là ví dụ, đội bóng từng đại diện cho sức mạnh của bóng đá doanh nghiệp phía Nam nay lại rơi xuống Giải Hạng nhất. Vấn đề không chỉ nằm ở một vài trận thua cuối mùa. Nó nằm ở quá trình dài: bản sắc phai nhạt, định hướng chuyên môn thiếu ổn định, lực lượng không đủ chiều sâu.

HAGL cũng là một câu chuyện đáng suy nghĩ. Đội bóng phố núi vẫn còn thương hiệu, còn khán giả, còn tình cảm đặc biệt từ nhiều thế hệ người hâm mộ. Nhưng trên sân cỏ, HAGL nhiều mùa qua không còn là đội bóng cạnh tranh danh hiệu. Từ một biểu tượng của đào tạo trẻ và bóng đá đẹp, HAGL giờ thường phải đặt mục tiêu thực tế hơn: trụ hạng.

Chỉ còn truyền thống

Nếu miền Nam sa sút vì mất tính kế thừa thì miền Trung sa sút theo một kiểu khác: các biểu tượng vẫn còn đó nhưng nền móng vận hành không còn đủ chắc.

Thanh Hóa là trường hợp điển hình. Đây là đội bóng có khán giả cuồng nhiệt, có tinh thần chiến đấu, có bản sắc địa phương mạnh. Nhưng mùa này, Thanh Hóa liên tục gặp khó khăn tài chính, bị ảnh hưởng bởi biến động thượng tầng và vướng các án phạt liên quan nghĩa vụ tài chính. Khi một CLB phải sống trong nỗi lo tiền bạc, nợ lương, thiếu quân và bị hạn chế chuyển nhượng, câu chuyện chuyên môn tất yếu bị ảnh hưởng.

SHB Đà Nẵng là nỗi buồn khác của miền Trung. Từng vô địch V-League, từng có thời được xem là một trong những CLB mạnh và ổn định của bóng đá Việt Nam, Đà Nẵng rớt hạng rồi trở lại. Nhưng trở lại V-League không có nghĩa là hồi sinh. Mùa trước, họ phải đá play-off mới trụ hạng. Mùa này, phải đến vòng cuối cùng, sau chiến thắng 4-0 trước Thanh Hóa, họ mới chính thức thoát hiểm.

SLNA cũng vậy. Xứ Nghệ là vùng đất giàu truyền thống, từng được xem là cái nôi cầu thủ hàng đầu Việt Nam. Nhưng SLNA hiện tại chỉ còn là đội bóng trung bình ở V-League. Họ vẫn có bản sắc, vẫn có cầu thủ trẻ, vẫn có niềm tự hào địa phương nhưng không còn là thế lực có thể khiến phần còn lại của giải đấu phải e ngại.

Hà Tĩnh có mùa giải không quá tệ nếu so với tiềm lực. Nhưng việc một đại diện miền Trung đứng ở nửa dưới cũng cho thấy khu vực này chưa có đội bóng nào thật sự mạnh và ổn định.

Giải pháp hồi sinh

Nói bóng đá miền Nam và miền Trung sa sút vì thiếu tiền là đúng nhưng chưa đủ. Bởi có những đội từng có tiền, thậm chí có rất nhiều tiền nhưng vẫn đi xuống. Vấn đề sâu hơn nằm ở cách làm bóng đá.

Các đội phía Bắc đang mạnh lên không chỉ vì có tiền. Họ mạnh vì nhiều đội có cấu trúc tốt hơn, hậu thuẫn rõ hơn, mục tiêu ổn định hơn và khả năng vận hành chuyên nghiệp hơn. Công an Hà Nội, Thể Công - Viettel, Ninh Bình, Hà Nội hay Nam Định đều đại diện cho những mô hình khác nhau nhưng điểm chung là họ có nguồn lực và tham vọng rõ ràng.

Giải pháp đầu tiên cho bóng đá miền Nam và miền Trung là xây dựng mô hình tài chính bền vững. Mỗi CLB cần nhiều nguồn thu hơn thay vì phụ thuộc vào một ông bầu hoặc một doanh nghiệp. Tài trợ địa phương, bán vé, sản phẩm lưu niệm, hợp tác doanh nghiệp và khai thác sân vận động phải được xem là một phần trong chiến lược sống còn.

Thứ hai là tái thiết đào tạo trẻ. Đào tạo trẻ phải gắn với lộ trình lên đội một, với triết lý chơi bóng thống nhất, với hệ thống giải trẻ cạnh tranh và với cam kết sử dụng cầu thủ nội. Một đội bóng muốn sống lâu không thể mùa nào cũng đi mua lại cầu thủ từ nơi khác.

Thứ ba là chuyên nghiệp hóa bộ máy kỹ thuật. Các CLB cần giám đốc kỹ thuật đúng nghĩa, bộ phận tuyển trạch độc lập, phân tích dữ liệu, chuyên gia thể lực, y học thể thao và kế hoạch nhân sự theo chu kỳ 3 đến 5 năm.

Thứ tư là khôi phục bản sắc địa phương. Bóng đá miền Nam và miền Trung từng mạnh vì mỗi đội có một màu sắc riêng. Thanh Hóa có lửa xứ Thanh. SLNA có chất Nghệ. Đà Nẵng có niềm tự hào sông Hàn. HAGL có bóng đá phố núi. Bình Dương từng được ví như "Chelsea" của Việt Nam. Những bản sắc đó cần được làm mới để kéo khán giả trở lại sân.

Thứ năm là tạo liên kết vùng. Các CLB miền Nam và miền Trung không nên phát triển đơn lẻ. Họ có thể hợp tác về giải trẻ, tuyển trạch, trao đổi cầu thủ, đào tạo HLV, chia sẻ mô hình y học thể thao và xây dựng hệ sinh thái bóng đá học đường.

Cuối cùng, địa phương và doanh nghiệp phải nhìn CLB bóng đá như một thiết chế văn hóa - thể thao, không chỉ là công cụ quảng bá ngắn hạn. Một đội bóng nếu được nuôi bằng chiến lược dài hạn có thể trở thành niềm tự hào của tỉnh, thành phố, tạo bản sắc đô thị, kéo khán giả, phát triển kinh tế thể thao và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ.

Trường Tươi Đồng Nai lên V-League là niềm vui nhưng để trở thành biểu tượng mới, họ cần chứng minh mình không chỉ lên hạng bằng một mùa bóng tốt, mà có thể đứng vững nhiều năm ở sân chơi cao nhất. Công an TP HCM đứng thứ 5 là điểm sáng nhưng bóng đá miền Nam cần nhiều hơn một điểm sáng. Đà Nẵng, Thanh Hóa, SLNA, Hà Tĩnh không thể chỉ hài lòng với việc trụ hạng. 

(Còn tiếp)

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 9-6