Xử phạt hút thuốc lá nơi công cộng, ai là người phạt?

Từ ngày 15-5, Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, trong đó, nhiều hành vi vi phạm liên quan thuốc lá được quy định cụ thể, từ hút thuốc tại địa điểm cấm, bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng... chính thức có hiệu lực.

Biết thông tin này, chị Nguyễn Thị Thanh Hằng (ngụ TPHCM) tỏ ra vô cùng vui mừng. Chị Hằng bức xúc: "Ra đường phố hằng ngày, dừng ngã tư đèn đỏ đông người, không biết bao nhiêu lần mẹ con tôi phải hứng nguyên đám khói thuốc phà ra từ một anh đi xe máy bên cạnh. Thật là những tình huống muốn né khói cũng không được".

Trên phà, ở bến xe, trạm xe buýt… ở đâu cũng có thể bị buộc phải hít khói. Rất nhiều cơ quan công sở không có không gian riêng cho những người hút thuốc, thậm chí nhiều nơi không có khoảng không cho khói thuốc thoát đi. Khói luẩn quẩn trong lối thoát hiểm các tòa nhà, một góc nào đó ở nơi làm việc.

Còn chị Cao Thị Kim Tuyến (ở Đồng Tháp) cho hay có lần chị bước vào quán cà phê rất đẹp nhưng đành phải ra ngay vì không chịu nổi mùi thuốc lá của một người đàn ông trong quán. "Dù quán không có biển cấm hút thuốc nhưng đó là không gian công cộng, có phụ nữ và trẻ em đi cùng thì khách nên lịch sự. Đặc biệt, tôi quan sát người đàn ông có một cô con gái nhỏ khoảng 5-6 tuổi đi cùng. Một người cha sao có thể phì phèo thuốc lá trước mặt con nhỏ như thế?"- chị Tuyến bức xúc.

Luật sư Nguyễn Hải Nam, Văn phòng Luật sư Công Quyền (TPHCM) cho biết quy định xử phạt hành vi hút thuốc lá tại nơi cấm hút thuốc đã được quy định từ lâu theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, gần đây việc xử phạt cũng được đề cập tại Nghị định số 117/2020/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực y tế. 

Các quy định pháp luật cũng đã chỉ rõ thẩm quyền xử phạt thuộc về UBND cấp xã và một số cơ quan chuyên môn khác. Tuy nhiên, đến nay, việc thực thi xử phạt có lẽ vẫn còn gặp khó khăn chủ yếu do thiếu cơ chế kiểm tra và lực lượng xử lý trực tiếp.

Đặc biệt là đối với những nơi công cộng như bệnh viện, nhà chung cư, trung tâm thương mại hoặc nơi sinh hoạt cộng đồng đông người thì việc phát hiện, lập biên bản và xử phạt gần như chưa được triển khai thường xuyên.

Do đó, để nâng cao hiệu quả thực thi, cần xây dựng cơ chế phối hợp rõ ràng giữa chính quyền địa phương với chủ thể quản lý tại các cơ sở công cộng. Theo đó, chủ thể quản lý các cơ sở cần được trao quyền để có thể thực hiện việc ghi nhận phản ánh, lập biên bản sự việc hoặc trích xuất camera và chuyển hồ sơ cho cơ quan có thẩm quyền xử phạt hành chính. Đồng thời, chính quyền địa phương cần tăng cường kiểm tra định kỳ hoặc xử lý theo phản ánh của cư dân nhằm bảo đảm tính răn đe.