Kiểm soát cú sốc giá

Dù giá dầu thô đã tạm thời giảm nhưng vẫn ở mức giá cao nhất trong khoảng một tháng. Chi tiết này cho thấy thị trường có thể không giữ nguyên trạng thái cực đoan nhất, song rủi ro vẫn chưa hề biến mất. Trong điều hành kinh tế vĩ mô, chúng ta không thể chỉ phản ứng với "đỉnh giá", mà phải tính tới "mặt bằng giá mới" nếu căng thẳng ở Trung Đông kéo dài.

Vậy giá xăng dầu tăng sẽ tác động thế nào tới chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và lạm phát của Việt Nam? Từ góc nhìn kinh tế, tác động sẽ không chỉ dừng ở việc CPI tăng. Điều đáng lo hơn là xăng dầu có thể làm hẹp dư địa kiểm soát lạm phát cho cả năm.

Khi giá nhiên liệu tăng, Nhà nước không chỉ phải xử lý phần tăng trực tiếp thuộc lĩnh vực giao thông vận tải mà còn phải ngăn sự lan truyền sang các nhóm hàng hóa, dịch vụ khác. Nếu để cú sốc năng lượng kéo dài, nền kinh tế sẽ đứng trước nguy cơ hình thành một "mặt bằng giá mới", tức là mức giá sau này khó quay lại như cũ ngay cả khi giá dầu thế giới hạ nhiệt.

Do đó, giải pháp ứng phó cú sốc năng lượng không thể là một công cụ đơn lẻ. Thứ nhất, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu có thể dùng nhưng phải dùng như một công cụ giảm sốc ngắn hạn, không phải công cụ giữ giá kéo dài. Nếu dùng đúng lúc, quỹ có thể giúp hạn chế tâm lý hoảng loạn và giảm hiệu ứng lan truyền sang giá các nhóm hàng hóa khác. Nhưng nếu lạm dụng quỹ để cố ghìm giá trong khi thế giới đã bước sang mặt bằng mới, hiệu quả sẽ giảm dần và còn tạo méo mó tín hiệu thị trường.

Thứ hai, giảm thuế nhập khẩu xăng dầu là giải pháp có ý nghĩa thực chất hơn nếu căng thẳng kéo dài. Giảm thuế không thể triệt tiêu hoàn toàn tác động của cú sốc giá dầu thế giới nhưng ít nhiều làm chậm tốc độ tăng của giá xăng dầu trong nước, giúp doanh nghiệp và người dân có thêm thời gian thích ứng, tránh cú hích quá mạnh lên CPI.

Thứ ba, phải kiểm soát thật chặt thị trường trong nước. Bộ Công Thương đã có văn bản hỏa tốc yêu cầu các địa phương tăng cường kiểm tra, kiểm soát hoạt động kinh doanh xăng dầu; giám sát cung - cầu, giá bán, xử lý các dấu hiệu bất thường như găm hàng, gián đoạn nguồn cung hay tăng giá bất hợp lý. Đây là phản ứng hợp lý nhằm ngăn chặn tình trạng đứt gãy nguồn cung, tác động xấu lên CPI.

Thứ tư, điều hành phải theo tư duy phối hợp chính sách. Xăng dầu tăng giá là cú sốc chi phí. Nếu cùng lúc chi phí vốn tăng, tỉ giá chịu áp lực, logistics leo thang, doanh nghiệp sẽ chịu tác động cộng hưởng. Vì vậy, cần chính sách tài khóa đủ linh hoạt để hỗ trợ có mục tiêu cho các nhóm chịu tác động nặng như giao thông vận tải, sản xuất hàng thiết yếu…

Trong bối cảnh giá dầu biến động mạnh, giải pháp điều hành đúng không phải là cố phủ nhận tín hiệu thị trường mà là làm mọi cách để cú sốc năng lượng không biến thành cú sốc lạm phát diện rộng.