Sân khấu cải lương phải luôn sáng đèn

Hướng tới kỷ niệm 50 năm Ngày TP Sài Gòn - Gia Định vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2.7.1976 - 2.7.2026), UBND TP HCM, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch giao Sở Văn hóa và Thể thao thành phố phối hợp với Cục Nghệ thuật Biểu diễn, Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam và các đơn vị liên quan tổ chức cuộc thi "Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc 2026". Cuộc thi diễn ra từ ngày 17 đến 23-5 tại TP HCM.

Nhiều gương mặt mới

Cuộc thi này được tổ chức vào dịp TP HCM hướng tới cột mốc lịch sử cho thấy một cách tiếp cận rõ ràng: phát triển công nghiệp văn hóa không tách rời việc đầu tư cho nghệ thuật truyền thống và chuẩn bị lực lượng kế thừa. Trong bối cảnh TP HCM đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, cuộc thi trở thành một lát cắt sinh động, cho thấy nghệ thuật truyền thống hoàn toàn có thể bước vào đời sống hiện đại bằng tư duy sáng tạo.

Bên cạnh những phần thi được đánh giá đồng đều về chuyên môn, "Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc 2026" còn ghi nhận nhiều vai diễn thật sự tạo được dấu ấn với khán giả và giới chuyên môn.

Trong trích đoạn "Oan nghiệt", diễn viên Cao Thị Nhung (vai Thủy) và Trần Ngọc Tuấn (vai Thái) của Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Ninh Bình đã không đẩy cảm xúc theo lối cao trào quen thuộc mà lựa chọn cách diễn đi sâu từng lớp tâm lý. Sự tiết chế ấy giúp nhân vật hiện lên tự nhiên và thuyết phục.

Một trong những phần thi nhận được nhiều lời khen ngợi là trích đoạn "Kẻ đốt đền", với diễn viên Lê Hoàng Nghi trong vai Herostratus. Đây là dạng vai khó vì đòi hỏi thể hiện nhiều cảm xúc, chuyển biến tâm lý phức tạp và khả năng giữ nhịp sân khấu liên tục. Điều gây chú ý không phải là sự bùng nổ bên ngoài mà ở cách nghệ sĩ trẻ tạo được nội lực cho nhân vật, giữ được sự căng thẳng đến cuối lớp diễn.

Diễn viên Lâm Thị Kim Cương với vai Cám trong trích đoạn "Phận Cám" cũng là một điểm sáng được nhiều khán giả nhắc đến. Thay vì khai thác nhân vật theo lối quen thuộc, cô lựa chọn cách tiếp cận có chiều sâu hơn, tạo nên một Cám có cá tính và khiến người xem suy nghĩ nhiều hơn về tính cách, hành động của nhân vật.

Đại diện Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, diễn viên Dương Thị Kim Tiến với vai Trương Lạc Hoàng thái hậu trong trích đoạn "Bi kịch" cũng nhận được nhiều đánh giá tích cực. Trong khi đó, Minh Nguyệt (vai Lý Chiêu Hoàng) đến từ Nhà hát Sân khấu Truyền thống quốc gia Việt Nam đã làm khán giả xúc động. Phần thể hiện của cô cho thấy sự tiến bộ trong cách xử lý nhân vật lịch sử - vừa giữ được khí chất sân khấu cải lương vừa tạo được chiều sâu cảm xúc.

Một bất ngờ thú vị của cuộc thi năm nay là phần biểu diễn của nghệ sĩ Trọng Nhân đến từ Đoàn Cải lương Tuồng cổ Huỳnh Long, với vai người nghệ sĩ trong trích đoạn "Diễn kịch một mình". Tiết mục độc diễn này tạo được hiệu ứng đặc biệt bởi yêu cầu nghệ sĩ phải làm chủ hoàn toàn tiết tấu, không gian và năng lượng biểu diễn. Sự tự tin cùng khả năng dẫn dắt cảm xúc giúp Trọng Nhân tạo ấn tượng mạnh mẽ với người xem.

Bên cạnh đó, nghệ sĩ Bích Trâm đến từ Công ty TNHH Vũ Luân Entertainment với vai Thị Bình trong trích đoạn "Lôi Vũ" lại mang đến một kiểu chinh phục khác - mềm mại nhưng nhiều sức mạnh nội tâm. Vai diễn được đánh giá là có sự đầu tư kỹ về ca diễn, tạo được cảm giác chân thật và để lại dư âm sau khi màn nhung khép lại.

TS Võ Yến, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP HCM, nhận xét: "Nhiều gương mặt cho thấy tiềm năng phát triển lâu dài. Các đơn vị đã chọn đúng vai cho diễn viên, không chạy theo vai lớn, vai khó mà chọn "chiếc áo vừa vặn" cho nghệ sĩ trẻ".

Theo NSƯT Ca Lê Hồng, cuộc thi đang dần vượt khỏi khuôn khổ của một sân chơi biểu diễn để trở thành diễn đàn nghề nghiệp. Ở đó, nghệ sĩ, đạo diễn, tác giả và giới lý luận cùng nhìn lại hướng phát triển của cải lương trong bối cảnh mới.

Sau ánh hào quang

Nhiều chuyên gia cho rằng các cuộc thi cấp quốc gia hiện nay đã làm khá tốt nhiệm vụ phát hiện tài năng nhưng khâu nuôi dưỡng và tạo cơ hội để họ phát triển sau đó vẫn còn khoảng trống. Đây cũng là bài toán khó giải trong nhiều năm qua. Không ít trường hợp nghệ sĩ trẻ đoạt giải cao nhưng khi trở về đơn vị lại thiếu cơ hội được tiếp tục đứng trên sân khấu. Có người phải chuyển sang biểu diễn nhỏ lẻ, đi hát sự kiện, hát dịch vụ để duy trì nghề.

Đó là nghịch lý khiến giới nghệ sĩ cải lương luôn day dứt nhiều năm nay. NSƯT Lê Thiện cho rằng điều đáng sợ nhất không phải là thiếu tài năng mà là để tài năng mất động lực. Sân khấu cải lương đang đứng trước áp lực cạnh tranh rất lớn về khán giả. Nhiều nhà hát chưa thể dựng vở thường xuyên, lịch diễn không ổn định khiến cơ hội rèn nghề của nghệ sĩ trẻ ngày càng thu hẹp.

NSND Triệu Trung Kiên, Phó Giám đốc Nhà hát Sân khấu Truyền thống quốc gia Việt Nam, nhận định để một tài năng thật sự trở thành nghệ sĩ lớn thì giải thưởng chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng là đơn vị nghệ thuật phải tạo được môi trường biểu diễn, có chiến lược phát triển công chúng và biết tổ chức sản phẩm sân khấu theo tư duy mới.

Ngay cả Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang - nơi được xem là biểu tượng của cải lương phía Nam - cũng đối diện vấn đề làm sao duy trì suất diễn thường xuyên. Một vở diễn hay, một dàn nghệ sĩ giỏi là chưa đủ nếu thiếu chiến lược quảng bá, tiếp thị và kết nối công chúng. Bởi suy cho cùng, tài năng chỉ thật sự trưởng thành khi được đứng trên sân khấu có khán giả.

Đó cũng là nỗi trăn trở của những người tham gia cuộc thi "Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc 2026". Không chỉ tìm ra người chiến thắng, cuộc thi này còn nhắc nhở những người làm nghề rằng phải làm thế nào để sân khấu cải lương tiếp tục sáng đèn trong đời sống hôm nay.