TRÁI NGỌT TỪ SỰ TỬ TẾ (*): Để người lao động an toàn, hạnh phúc

Một nhà máy thực sự xanh không chỉ được đo bằng hệ thống điện mặt trời, dây chuyền tiết kiệm năng lượng hay các chứng chỉ môi trường. Đó còn là nơi người lao động (NLĐ) được làm việc an toàn, có không gian nghỉ ngơi, được chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần, được đào tạo kỹ năng và được lắng nghe.

Xanh hóa từ con người

Trong bối cảnh chuyển đổi xanh, ESG và cạnh tranh đơn hàng ngày càng gay gắt, chăm lo thực chất cho NLĐ chính là cách doanh nghiệp (DN) duy trì năng suất, giữ chân lao động lành nghề và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững.

Tại nhiều khu công nghiệp, bài toán giữ chân NLĐ đang trở thành thước đo năng lực cạnh tranh của DN. Sau những biến động về đơn hàng, chi phí đầu vào và yêu cầu xanh hóa chuỗi cung ứng, nhiều DN nhận ra lợi thế chi phí thấp không còn đủ để phát triển lâu dài. Muốn duy trì năng suất ổn định, chất lượng đồng đều và tỉ lệ nghỉ việc thấp, NLĐ phải được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển bền vững.

Theo Cục Thống kê, quý I/2026, lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên của Việt Nam đạt khoảng 53,6 triệu người, trong đó khoảng 52,5 triệu người có việc làm. Đây vẫn là lợi thế lớn của nền kinh tế. Nhưng trong giai đoạn mới, yếu tố quyết định không chỉ là số lượng lao động mà còn là chất lượng việc làm, kỹ năng nghề, sức khỏe và mức độ gắn bó của NLĐ.

Vì vậy, khái niệm "nhà máy xanh" cần được hiểu theo nghĩa rộng hơn. Xanh không chỉ là giảm phát thải, tiết kiệm nước, tiết kiệm năng lượng hay tái chế chất thải. Đó còn là môi trường làm việc an toàn, ít căng thẳng, có không gian phục hồi sức khỏe, có cơ chế đối thoại và văn hóa tôn trọng con người. Một DN có thể đầu tư dây chuyền hiện đại, song nếu NLĐ phải làm việc trong áp lực kéo dài, thiếu nơi nghỉ giữa ca, thiếu cơ hội học tập và chia sẻ thì sự "xanh" ấy mới chỉ dừng lại ở phần hình thức.

Từ góc độ quản trị, công nhân (CN) thường xuyên mệt mỏi, mất ngủ hoặc lo lắng về thu nhập, nhà ở, con cái và ca kíp thì khó có thể duy trì sự tập trung cao trong sản xuất. Chăm lo cho NLĐ vì thế không phải là chi phí phát sinh mà là khoản đầu tư giúp giảm rủi ro, tăng năng suất và củng cố niềm tin.

Nhiều DN bắt đầu từ những cải tiến rất thiết thực như nâng chất lượng bữa ăn ca, cải thiện khu vệ sinh, bố trí nơi nghỉ giữa ca, bảo đảm nước uống an toàn, kiểm soát tiếng ồn và nhiệt độ, tổ chức đối thoại định kỳ, tiếp nhận phản ánh và khám sức khỏe thường xuyên. Những việc làm tưởng chừng đơn giản nhưng tạo ra khác biệt lớn trong cảm nhận và sự gắn bó của NLĐ.

Giữ lợi thế cạnh tranh

Giữ được NLĐ cũng chính là giữ được tri thức sản xuất. Trong nhà máy, nhiều kỹ năng không nằm trên giấy tờ mà được tích lũy qua kinh nghiệm thực tiễn. CN lành nghề, kỹ thuật viên bảo trì giỏi hay nhân viên kiểm soát chất lượng giàu kinh nghiệm đều là tài sản quý của DN.

Khi tỉ lệ nghỉ việc cao, DN không chỉ tốn chi phí tuyển dụng, đào tạo mà còn mất thời gian ổn định dây chuyền sản xuất, gia tăng lỗi sản phẩm và giảm khả năng đáp ứng đơn hàng. Ngược lại, đội ngũ lao động ổn định giúp DN cải tiến nhanh hơn, kiểm soát chất lượng tốt hơn và xây dựng văn hóa sản xuất chuyên nghiệp.

Yêu cầu này ngày càng rõ nét từ các thị trường quốc tế. Các chuỗi cung ứng toàn cầu không chỉ quan tâm đến giá thành và tiến độ giao hàng mà còn xem xét điều kiện lao động, mức độ phát thải, việc tôn trọng quyền của NLĐ và trách nhiệm xã hội của DN. Chuyển đổi xanh, ESG, truy xuất nguồn gốc và các tiêu chuẩn lao động đang định hình lại luật chơi trong hoạt động xuất khẩu.

Chương trình Better Work Việt Nam hiện có khoảng 400 nhà máy tham gia với gần 700.000 lao động, trong đó 78% là phụ nữ. Chương trình xem việc cải thiện điều kiện lao động, tăng cường đối thoại và nâng cao kỹ năng là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh của DN. Điều đó cho thấy chăm lo NLĐ không đối lập với lợi nhuận mà chính là điều kiện để lợi nhuận phát triển bền vững.

Đầu tư cho tương lai

Một nhà máy xanh cần được xây dựng như một hệ sinh thái lao động lành mạnh. Không thể gọi là xanh nếu NLĐ vẫn phải làm việc trong môi trường nóng bức, bụi, ồn, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn hoặc thường xuyên làm thêm quá sức. Trong bối cảnh thời tiết cực đoan gia tăng, các ngành dệt may, da giày, chế biến gỗ, thủy sản và điện tử càng phải chú trọng thông gió, nước uống, thời gian nghỉ ngơi và phục hồi sức khỏe sau ca làm cho NLĐ.

Bên cạnh đó, chăm sóc sức khỏe tinh thần cần trở thành một phần của quản trị nhân sự hiện đại. DN có thể xây dựng các kênh tư vấn bảo mật, đào tạo quản lý về giao tiếp tích cực, phòng chống quấy rối, xử lý mâu thuẫn và nhận diện nguy cơ kiệt sức của NLĐ.

Đào tạo kỹ năng cũng là yêu cầu cấp thiết trong quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. NLĐ cần được trang bị kiến thức về vận hành thiết bị mới, tiết kiệm năng lượng, kỹ năng số, làm việc nhóm và cải tiến liên tục. Nếu không đầu tư đào tạo lại, khoảng cách kỹ năng sẽ trở thành điểm nghẽn đối với sự phát triển của DN.

Để việc chăm lo mang lại hiệu quả thực chất, DN cần theo dõi các chỉ số như tỉ lệ nghỉ việc, số ngày nghỉ ốm, tai nạn lao động, mức độ hài lòng của NLĐ, tỉ lệ tham gia đào tạo, số sáng kiến cải tiến và năng suất lao động. Đây là những thước đo quan trọng phản ánh chất lượng quản trị nguồn nhân lực.

Một nền sản xuất bền vững không thể được xây dựng trên sự mệt mỏi kéo dài của NLĐ. Máy móc có thể thay thế, công nghệ có thể chuyển giao, song niềm tin và sự gắn bó của NLĐ cần được vun đắp từng ngày. DN muốn phát triển lâu dài phải đồng hành cùng NLĐ; và một nhà máy chỉ thật sự xanh khi những người làm việc trong đó được đối xử tử tế, an toàn và hạnh phúc. 

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 9-6