Định vị nhân lực ngành logistics

TP HCM đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành trung tâm logistics của khu vực Đông Nam Á. Để hiện thực hóa mục tiêu này, bài toán nhân lực phải được đặt ra ở yêu cầu cao hơn.

Nguồn cung chưa theo kịp

Theo thống kê, hiện nay, Việt Nam có khoảng 30.000 doanh nghiệp (DN) logistics, trong đó TP HCM chiếm hơn 12.700 DN, tương đương 40% toàn ngành. Dù số lượng lớn, phần lớn DN nội địa vẫn ở quy mô vừa và nhỏ, nắm khoảng 30% thị phần, cho thấy năng lực cạnh tranh còn hạn chế.

Trong khi đó, nhu cầu thị trường lại tăng rất nhanh. Sự phát triển của thương mại điện tử, logistics xuyên biên giới và xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng khiến TP HCM trở thành "điểm nóng" tuyển dụng. Theo Hiệp hội Phát triển Nhân lực logistics Việt Nam (VALOMA), ngành logistics đang thiếu hụt nghiêm trọng nhân lực, nhất là ở các vị trí có chuyên môn cao như quản trị chuỗi cung ứng, vận tải quốc tế, quản lý kho thông minh hay phân tích dữ liệu.

Ông Lương Quang Thi, đại diện Hiệp hội Logistics TP HCM, nhận định nguồn nhân lực hiện nay "chưa theo kịp yêu cầu phát triển mới của ngành", khi DN cần những nhân sự vừa giỏi nghiệp vụ vừa có ngoại ngữ, công nghệ và tư duy toàn cầu. Khảo sát thực tế cho thấy nhiều DN phải mất từ vài tháng đến cả năm để đào tạo lại nhân sự mới. Không ít đơn vị phải tuyển người trái ngành, làm tăng chi phí và giảm hiệu quả vận hành.

Một trong những vấn đề cốt lõi là TP HCM chưa định vị rõ cấu trúc nguồn nhân lực logistics. Theo các chuyên gia, có thể chia thành 3 tầng chính. Đầu tiên là nhân lực vận hành. Đây là lực lượng chiếm số đông, bao gồm nhân viên kho bãi, giao nhận, điều phối cơ bản. Nhóm này không đòi hỏi trình độ cao nhưng cần tính kỷ luật, khả năng làm việc cường độ lớn và thích nghi với môi trường 24/7.

Thứ hai, nhân lực chuyên môn, bao gồm các vị trí như quản lý kho, điều phối vận tải, chuyên viên xuất nhập khẩu, khai báo hải quan. Đây là nhóm đang thiếu hụt rõ rệt, do yêu cầu vừa nắm nghiệp vụ, vừa sử dụng được ngoại ngữ và phần mềm chuyên ngành.

Thứ ba, đội ngũ nhân lực chiến lược và công nghệ. Đây là "tầng đỉnh" nhưng lại thiếu nhất. Bao gồm chuyên gia chuỗi cung ứng, quản trị logistics, phân tích dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), IoT... Nhóm này đóng vai trò tối ưu hệ thống, giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bà Lê Thúy Lê, giám đốc vận hành một DN logistics tại TP HCM, cho biết DN hiện không chỉ tìm người "biết việc" mà phải "làm được việc ngay". Ứng viên cần hiểu quy trình logistics, xử lý chứng từ, giao tiếp tiếng Anh và sử dụng phần mềm quản lý. "Trong bối cảnh chuỗi cung ứng biến động liên tục, kỹ năng giải quyết vấn đề và phối hợp đa bộ phận quan trọng hơn bao giờ hết" - bà Lê nói.

Yếu tố quyết định

Đáng chú ý là ngành logistics đang chuyển nhanh sang mô hình số hóa. Các công nghệ như AI, dữ liệu lớn (Big Data), internet vạn vật (IoT) được ứng dụng rộng rãi trong quản lý vận hành.

Điều này khiến yêu cầu nhân lực thay đổi mạnh mẽ. Người lao động không chỉ cần nghiệp vụ mà còn phải hiểu công nghệ, có khả năng phân tích dữ liệu và tối ưu hệ thống. Ông Phan Bình, Giám đốc Thương hiệu J&T Express Việt Nam, nhấn mạnh: "Hạ tầng và công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được vận hành bởi đội ngũ nhân sự có năng lực và tư duy hệ thống".

Theo TS Nguyễn Huệ Minh, Đại học (ĐH) Kinh tế TP HCM, hiện nay TP HCM có lợi thế lớn về hạ tầng tự nhiên, nhất là hệ thống đường thủy nội địa. Vận tải bằng sà lan có thể giảm 30% - 40% chi phí so với đường bộ. Nhưng để khai thác hiệu quả lợi thế này, cần đội ngũ nhân lực có khả năng vận hành đa phương thức, hiểu rõ logistics tích hợp và quản trị chuỗi cung ứng vùng. Bên cạnh đó, xu hướng logistics xanh cũng đang đặt ra yêu cầu mới. DN cần nhân lực hiểu về giảm phát thải, tối ưu năng lượng và vận hành bền vững - những kỹ năng chưa phổ biến trong đào tạo hiện nay.

Trước áp lực nhân lực, nhiều mô hình kết nối đang được triển khai. Điển hình là Ngày hội việc làm Logistics 2026 (LOGFAIR 2026) do VALOMA tổ chức tại nhiều tỉnh, thành, trong đó có TP HCM. Sự kiện không chỉ tuyển dụng mà còn tổ chức hội thảo, tư vấn nghề nghiệp, giúp sinh viên tiếp cận thực tế ngành. Bà Trịnh Thị Thu Hương, Phó trưởng Ban Tổ chức, cho biết mục tiêu là tăng cường kết nối giữa DN - nhà trường - sinh viên.

Theo các chuyên gia, những hoạt động này mới chỉ là giải pháp ngắn hạn. Về dài hạn, TP HCM cần một chiến lược đồng bộ hơn. TS Nguyễn Huệ Minh cho rằng để có được một nguồn nhân lực logistics chất lượng cao, TP HCM cần chuẩn hóa chương trình đào tạo logistics theo chuẩn quốc tế. Tăng thời lượng thực hành, đào tạo tại DN. Đồng thời đẩy mạnh đào tạo lại cho lao động hiện hữu. Đặc biệt, DN tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo nhân lực - "đòn bẩy" để TP HCM vươn tầm.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các trung tâm logistics trong khu vực, nhân lực không còn là yếu tố hỗ trợ mà trở thành yếu tố quyết định. Nếu định vị đúng - phát triển được đội ngũ nhân lực chất lượng cao - logistics sẽ trở thành một trong những trụ cột tăng trưởng quan trọng.