Nhìn lại một năm thăng trầm thị trường việc làm

Sau nhiều biến động của kinh tế toàn cầu và quá trình tái cấu trúc trong nước, thị trường lao động Việt Nam năm 2025 khép lại với bức tranh vừa có gam sáng, vừa lộ rõ những thách thức dài hạn. Số lượng việc làm và thu nhập của người lao động cải thiện, tỉ lệ thất nghiệp duy trì ở mức thấp, song yêu cầu về chất lượng nhân lực ngày càng cao, tạo áp lực không nhỏ cho người lao động và doanh nghiệp.

Ổn định về số lượng, cải thiện về thu nhập

Theo thống kê của cơ quan chức năng, năm 2025 lực lượng lao động cả nước đạt khoảng 53,2 triệu người, tăng gần 590.000 người so với năm trước. Số người có việc làm đạt khoảng 52,4 triệu, tăng hơn 578.000 người; tỉ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động ở mức 2,22%, giảm nhẹ so với năm 2024. Tỉ lệ thiếu việc làm cũng giảm xuống còn 1,65%.

Những con số này cho thấy thị trường lao động nhìn chung ổn định, duy trì được nhịp phục hồi sau giai đoạn khó khăn. Khu vực thành thị tiếp tục đóng vai trò động lực chính khi đóng góp tới 90% mức tăng lao động có việc làm của cả nước. Trong khi đó, khu vực nông thôn tăng chậm hơn, phản ánh sự dịch chuyển lao động về các trung tâm công nghiệp và dịch vụ.

Một điểm sáng đáng chú ý là thu nhập bình quân tháng của người lao động tiếp tục tăng. Tính chung năm 2025, mức thu nhập đạt khoảng 8,4 triệu đồng/người/tháng, tăng gần 9% so với năm trước. 

Thu nhập của lao động thành thị vẫn cao hơn đáng kể so với nông thôn (10,1 triệu đồng so với 7,3 triệu đồng), thu nhập của lao động nam cao hơn nữ. Dù vậy, xu hướng tăng thu nhập cho thấy đời sống người lao động đang dần được cải thiện, nhất là trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp khôi phục sản xuất, mở rộng đơn hàng.

Tỉ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ cũng tăng lên 29,2%, cho thấy chất lượng nguồn nhân lực đang từng bước cải thiện. Tỉ lệ lao động phi chính thức giảm xuống còn khoảng 63,1%, phản ánh quá trình chuyển dịch sang việc làm chính thức, có hợp đồng và chế độ bảo đảm tốt hơn.

Dù bức tranh tổng thể khá tích cực, thị trường lao động năm 2025 vẫn bộc lộ nhiều vấn đề. Tình trạng thiếu việc làm có xu hướng tăng nhẹ trong một số thời điểm, đặc biệt ở khu vực nông nghiệp và lao động phổ thông. Quý IV/2025 có khoảng 784.000 người thiếu việc làm trong độ tuổi lao động, trong đó khu vực nông nghiệp chiếm tỉ trọng lớn nhất.

Sự mất cân đối cung – cầu lao động giữa các vùng, ngành nghề và nhóm trình độ vẫn tồn tại. Doanh nghiệp thiếu lao động có kỹ năng, trong khi một bộ phận lao động lại khó tìm việc phù hợp. 

Lao động trung niên, lao động chưa qua đào tạo và lao động trẻ mới gia nhập thị trường là những nhóm dễ bị tổn thương trước sự thay đổi nhanh của mô hình sản xuất.

Các chuyên gia cho rằng thị trường lao động đang bước vào giai đoạn "nâng chuẩn". Nhiều doanh nghiệp không còn ưu tiên tuyển số lượng lớn lao động phổ thông mà chuyển sang tìm kiếm nhân lực có tay nghề, kỹ năng công nghệ và khả năng thích ứng cao. Điều này khiến cơ hội việc làm vẫn mở rộng, nhưng yêu cầu đối với người lao động ngày càng khắt khe.

Chuyển dịch theo hướng chất lượng cao

Theo dự báo của ông Lê Quang Trung, nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm, năm 2026 nhu cầu tuyển dụng lao động có trình độ và kỹ năng có thể chiếm khoảng 60% tổng nhu cầu của thị trường. Các vị trí liên quan đến công nghệ, quản lý, sản xuất tiên tiến và dịch vụ chất lượng cao sẽ tiếp tục tăng nhu cầu tuyển dụng.

Quá trình chuyển đổi số, tự động hóa và tái cấu trúc sản xuất đang thay đổi nhanh cấu trúc việc làm. Nhiều vị trí giản đơn dần được thay thế bằng máy móc, phần mềm, trong khi các công việc đòi hỏi kỹ năng chuyên môn, tư duy số và khả năng làm việc đa nhiệm trở nên quan trọng hơn. Điều này đồng nghĩa thị trường không thiếu việc làm, nhưng "thiếu người phù hợp".

Ở góc độ doanh nghiệp, xu hướng tuyển dụng cũng thay đổi. Thay vì tuyển số lượng lớn lao động phổ thông, doanh nghiệp sẵn sàng giảm quy mô nhân sự nhưng tăng yêu cầu về năng suất, kỷ luật và kỹ năng. Điều này giúp nâng cao hiệu quả sản xuất nhưng đặt ra thách thức cho những người chưa kịp nâng cấp năng lực.

Các tổ chức nhân sự quốc tế đánh giá Việt Nam vẫn là thị trường lao động hấp dẫn trong khu vực. Nền kinh tế duy trì tăng trưởng, dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục đổ vào và các chính sách hỗ trợ thị trường lao động được hoàn thiện. Dự báo giai đoạn 2025–2026, thị trường nhân sự Việt Nam có thể tăng trưởng trên 14% mỗi năm, thuộc nhóm cao nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Tuy vậy, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, kinh tế xanh và mô hình làm việc linh hoạt cũng đang tái định hình thị trường lao động. Lao động theo dự án, freelancer và làm việc bán thời gian có xu hướng gia tăng, mang lại cơ hội nhưng cũng làm tăng tính bấp bênh về thu nhập và phúc lợi. Khoảng cách kỹ năng giữa nhóm lao động có khả năng thích ứng và nhóm còn lại có nguy cơ nới rộng nếu không có chiến lược đào tạo phù hợp.

Các chuyên gia nhận định thách thức lớn nhất hiện nay là thu hẹp khoảng cách giữa tốc độ chuyển đổi công nghệ với năng lực thực tế của lực lượng lao động. Nếu không đầu tư mạnh vào đào tạo, nâng cao kỹ năng và kết nối cung – cầu, tự động hóa có thể trở thành áp lực thay vì động lực tạo việc làm bền vững.