Thay vì lo sợ, hãy tự nâng cấp

"Không tự nâng cấp sẽ rất dễ bị tụt lại" - nỗi lo này đang hiện hữu ở nhiều người lao động (NLĐ) khi trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển với tốc độ chưa từng có. Từ nhân viên văn phòng, lao động kỹ thuật đến công nhân (CN) sản xuất, ngày càng nhiều người phải chủ động học kỹ năng mới, làm quen công nghệ và nâng cao khả năng thích ứng để không bị đào thải khỏi thị trường lao động.

Áp lực ngày càng rõ

Theo báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về "Thích ứng với những thay đổi do AI tạo sinh (GenAI) mang lại trên thị trường lao động ASEAN", làn sóng GenAI đang tác động rõ nét đến lực lượng lao động trẻ (LĐT) trong khu vực. Tại Indonesia, tỉ lệ lao động từ 15-24 tuổi chịu ảnh hưởng bởi GenAI lên tới 26,1%, cao hơn mức 21,1% ở nhóm lao động trưởng thành.

Tại talkshow "Chính sách mới 2026: Cú hích nào cho thị trường lao động?" do Báo Người Lao Động tổ chức, nhiều LĐT bày tỏ lo ngại trước sự thay đổi nhanh chóng của thị trường việc làm dưới tác động của AI và tự động hóa.

Chị Nguyễn Khánh Linh (26 tuổi; phường Xuân Hòa, TP HCM), nhân viên marketing tại một doanh nghiệp thương mại điện tử ở TP HCM, cho biết chỉ trong 1-2 năm gần đây, AI đã có thể hỗ trợ viết nội dung, thiết kế hình ảnh, phân tích dữ liệu khách hàng và lập kế hoạch truyền thông cơ bản. Điều này khiến yêu cầu tuyển dụng thay đổi nhanh chóng, đòi hỏi NLĐ không chỉ giỏi chuyên môn mà còn phải biết ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả công việc. "Nếu không chủ động học thêm, rất dễ bị thay thế hoặc mất lợi thế cạnh tranh" - chị Linh nói.

Cùng tâm trạng lo lắng, anh Phú Long (23 tuổi; phường Thủ Đức, TP HCM) cho rằng AI đang dần thay thế một phần các công việc mang tính lặp lại, đặt ra yêu cầu cấp thiết về đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho LĐT.

Không chỉ lao động văn phòng, nhiều CN cũng cảm nhận rõ áp lực chuyển đổi. Anh Trần Quốc Huy (29 tuổi), CN kỹ thuật tại Khu Công nghệ cao TP HCM (phường Long Bình), cho biết doanh nghiệp nơi anh làm việc đang đưa máy móc tự động và hệ thống quản lý thông minh vào sản xuất. Vì vậy, NLĐ buộc phải học thêm kỹ năng vận hành công nghệ và sử dụng phần mềm quản lý để đáp ứng yêu cầu công việc.

Biến thách thức thành cơ hội

Bà Nguyễn Văn Hạnh Thục, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm TP HCM, nhận định AI, tự động hóa và chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trên thị trường lao động. Nhiều công việc mang tính lặp lại như nhập liệu, một phần công việc hành chính hay sản xuất dây chuyền đơn giản đang dần được tự động hóa, kéo theo nhu cầu tuyển dụng ở một số vị trí giảm xuống.

Theo bà Thục, điều này không đồng nghĩa thị trường lao động bị thu hẹp mà đang diễn ra quá trình tái cấu trúc mạnh mẽ. Khi một số việc làm cũ mất dần, nhiều nghề nghiệp mới cũng xuất hiện, gắn với công nghệ và kinh tế số như phân tích dữ liệu, vận hành hệ thống AI, quản trị nền tảng số, an ninh mạng, marketing số hay sáng tạo nội dung số.

"Thị trường lao động hiện nay không mất việc làm mà thay đổi về chất. Nhu cầu đang dịch chuyển từ lao động thuần túy sang lao động có kỹ năng số, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng cao hơn" - bà Thục nhận định. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng, khả năng thích ứng trở thành yếu tố quan trọng đối với NLĐ, nhất là LĐT. Thích ứng không chỉ là sẵn sàng chuyển đổi công việc mà còn là thay đổi cách học tập, cách làm việc và tư duy tiếp cận vấn đề.

Ông Wilson Liêu, Chủ tịch Liên minh Phát triển Năng lực AI Việt Nam (AICA), cho rằng NLĐ cần chủ động học tập suốt đời, liên tục cập nhật kỹ năng mới, nhất là kỹ năng số, tư duy phản biện, xử lý thông tin và giải quyết vấn đề. "AI không hoàn toàn thay thế con người mà chủ yếu thay thế các công việc mang tính lặp lại. Con người vẫn giữ vai trò ở những công việc đòi hỏi tư duy, sáng tạo và khả năng thích ứng" - ông Liêu nhấn mạnh.

Vì vậy, thay vì chỉ lo ngại nguy cơ mất việc, NLĐ cần chủ động trang bị kỹ năng và năng lực mới để thích nghi với sự thay đổi, biến thách thức công nghệ thành cơ hội phát triển lâu dài.