Phim Việt: Lời giải doanh thu phòng vé

Phim "Mùi phở" của đạo diễn Minh Beta, phim "Huyền tình Dạ Trạch" của đạo diễn Tôn Văn là những tác phẩm điện ảnh gần nhất tập trung nhiều vào các yếu tố ẩm thực, văn hóa truyền thống, truyền thuyết dân gian ra rạp phục vụ khán giả.

Chưa như kỳ vọng

Phim "Huyền tình Dạ Trạch" ra rạp từ ngày 10-2, giai đoạn trước Tết Bính Ngọ. Theo thống kê của trang Box Office Việt Nam, tác phẩm chỉ thu về được hơn 473 triệu đồng, một con số vô cùng thấp so với tình hình doanh thu trung bình điện ảnh Việt hiện nay. Phim lấy cảm hứng từ truyền thuyết về Chử Đồng Tử - một trong "tứ bất tử" của văn hóa tín ngưỡng Việt Nam (cùng Tản Viên Sơn Thánh, Phù Đổng Thiên Vương và Thánh Mẫu Liễu Hạnh). 

Nội dung tái hiện thiên tình sử bất hủ giữa công chúa Tiên Dung và chàng trai nghèo Chử Đồng Tử trong không gian văn hóa Đông Sơn - Văn Lang. Lấy bối cảnh những cộng đồng người Việt cổ thuở hồng hoang đang khai phá, dựng xây và bảo vệ không gian sinh tồn, cả hai vượt qua ranh giới thân phận, định kiến và trật tự giai cấp yêu nhau.

Nhiều diễn viên gạo cội lẫn diễn viên trẻ được quy tụ: NSND Nguyễn Trọng Trinh (Vua Hùng), NSND Bùi Bài Bình, NSƯT Văn Báu, nghệ sĩ Viết Liên, NSƯT Nguyễn Chiều Xuân (vợ Vua Hùng), Nguyễn Xuân Phúc (Chử Đồng Tử), Lê Trần Thanh Tâm (Tiên Dung)… Dù tâm huyết, có đầu tư và đầy kỳ vọng, nhưng phim không tạo được độ lan tỏa, sức hút kém với khán giả và cuối cùng rời rạp lặng lẽ.

Khai thác và phát triển câu chuyện tình cảm dựa trên nền văn hóa, ẩm thực miền Bắc, phim "Mùi phở" cũng không bùng nổ, tạo bứt phá trong mùa phim Tết Bính Ngọ. Tác phẩm thu về hơn 39 tỉ đồng, xếp cuối trong 4 phim cùng tranh tài trên đường đua phim Tết Bính Ngọ.

"Mùi phở" kể câu chuyện xoay quanh những mâu thuẫn đa tầng trong gia đình ông Mùi (NSƯT Xuân Hinh đóng) về việc truyền nghề và giữ gìn bí quyết nấu phở truyền thống giữa bối cảnh Hà Nội đầy hoài niệm. Qua những tranh cãi đời thường, tác phẩm tôn vinh giá trị ẩm thực "quốc hồn quốc túy" và gửi gắm thông điệp sâu sắc về sự thấu hiểu, lòng tha thứ để tìm lại hơi ấm tình thân.

Trước 2 phim này, năm 2025, điện ảnh Việt có phim "Thế hệ kỳ tích" của đạo diễn Hoàng Nam, cũng khai thác văn hóa và con người Hà Nội. Bên cạnh đó, phim còn lồng ghép câu chuyện người trẻ lập nghiệp nhưng cũng thất bại doanh thu khi chỉ thu về hơn 853 triệu đồng tiền vé. Việc thua lỗ nặng nề này khiến đạo diễn Hoàng Nam tuyên bố trong tâm thư trên trang cá nhân rằng dừng làm phim, trở lại với công việc YouTuber.

Thách thức người làm nghề

Một điểm chung của "Huyền tình Dạ Trạch", "Mùi phở" và cả "Thế hệ kỳ tích" là đều kể câu chuyện mang nét văn hóa, ẩm thực nhưng đậm tính vùng miền. Ở phần kịch bản, cả 3 phim đều có những điểm trừ, chưa thật sự hoàn thiện, đủ sức hút về cảm xúc đủ để chạm đến khán giả cả nước - nơi không chỉ bị khu biệt trong vùng miền văn hóa mà phim đang thể hiện.

Thực tế cho thấy, khi các phim trên chiếu ở vùng miền mình đề cập đều tạo được sức thu hút với khán giả, nhất là người trẻ - đối tượng chính ra rạp hiện nay nhưng lại khó thu hút ở các vùng miền khác.

Các nhà chuyên môn cho rằng khán giả Việt yêu thích văn hóa, ẩm thực hoặc các truyền thuyết dân gian, những câu chuyện cổ tích… nhưng cách kể phải hiện đại, mới lạ, phù hợp với xu hướng điện ảnh hiện nay.

Đây là thách thức mà không phải nhà làm phim nào cũng vượt được dù tâm huyết thì rất nhiều. Như phim "Mùi phở", đạo diễn Minh Beta từng thổ lộ: "Tôi đầu tư lớn cho tác phẩm điện ảnh đầu tay và đã tập hợp đội ngũ giỏi nhất trong lĩnh vực của họ".

Tuy nhiên, phim vẫn chưa đạt doanh thu như kỳ vọng là vì ngay từ ban đầu đã được nhìn nhận là tác phẩm đậm văn hóa miền Bắc.

"Nếu đã lựa chọn làm phim đưa các yếu tố văn hóa đặc thù vùng miền lên màn ảnh rộng thì phải xác định trước là khó có thể được lòng khán giả đại chúng. Vì thực tế, nói riêng chuyện chọc cười, cái hài thì khán giả miền Nam khi xem hài miền Bắc vẫn đôi chỗ khó hiểu và ngược lại, khó có thể đạt được sự dung hòa dù câu chuyện dễ hiểu, phổ quát. 

Thêm vào đó, khán giả đến rạp đa phần người trẻ, nếu là tác phẩm thương mại, yếu tố giải trí được xem trọng, câu chuyện văn hóa, ẩm thực cần lồng ghép, cách kể thế nào để dễ hiểu, gần gũi, tránh nặng nề giáo điều, cũ kỹ hoặc minh họa lại những điều mọi người đã biết" - nhà báo Cát Vũ nhận định.

Biên kịch Thanh Hương cho rằng với những dạng phim về truyền thuyết dân gian, huyền sử như "Huyền tình Dạ Trạch" cần nguồn kinh phí lớn để thực hiện và câu chuyện phải mới. Một số người trong giới cho rằng thời điểm các phim Việt đều hiểu rõ phải đưa văn hóa bản địa, nét đặc trưng, gần gũi vào tác phẩm thì đây không còn là yếu tố duy nhất để khán giả chọn lựa ra rạp. Vì thế, câu chuyện được kể hợp lý, hay và nếu lồng ghép tốt các yếu tố văn hóa sẽ là điểm cộng cho phim.