Nhân lực cho start-up

TP HCM được xem là "thủ phủ" khởi nghiệp của Việt Nam, nơi tập trung hàng ngàn doanh nghiệp (DN) đổi mới sáng tạo và dòng vốn đầu tư mạo hiểm.

Từng bước được ghi nhận trên bản đồ quốc tế

Theo báo cáo của Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM, thành phố hiện chiếm khoảng 50% số start-up của cả nước, 40% cơ sở ươm tạo và hỗ trợ khởi nghiệp. Đồng thời, TP HCM cũng thu hút 44% tổng vốn đầu tư và 60% số thương vụ gọi vốn trên toàn quốc.

Không chỉ dẫn đầu trong nước, hệ sinh thái khởi nghiệp của TP HCM đang từng bước được ghi nhận trên bản đồ quốc tế. Nhiều báo cáo về start-up toàn cầu xếp TP HCM vào nhóm các thị trường khởi nghiệp mới nổi, với cộng đồng DN trẻ năng động và tốc độ tăng trưởng nhanh.

Hiện nay, thành phố có hơn 2.000 start-up hoạt động trong nhiều lĩnh vực như fintech, thương mại điện tử, công nghệ giáo dục, trí tuệ nhân tạo (AI), y tế số… Không ít DN trong số này đang hướng đến mục tiêu mở rộng ra thị trường khu vực và quốc tế.

Theo ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM, hệ sinh thái khởi nghiệp của thành phố đang bước sang giai đoạn phát triển mới. Nếu trước đây nhiều dự án dừng ở ý tưởng thì hiện nay các start-up đã chú trọng hơn đến thương mại hóa công nghệ và xây dựng sản phẩm có khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận một trong những thách thức lớn nhất hiện nay chính là nguồn nhân lực cho đổi mới sáng tạo. "Start-up muốn phát triển phải có con người làm chủ công nghệ và có tư duy đổi mới. Nếu thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao thì rất khó tạo ra những DN công nghệ quy mô lớn" - ông Thắng đánh giá.

Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh, phần lớn start-up tại TP HCM hoạt động trong các lĩnh vực liên quan đến công nghệ. Điều này khiến nhu cầu tuyển dụng kỹ sư phần mềm, chuyên gia dữ liệu, chuyên gia AI, quản trị sản phẩm hay marketing công nghệ tăng nhanh. Nhưng nguồn cung nhân lực hiện vẫn chưa theo kịp nhu cầu.

Theo một lãnh đạo của Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ TP HCM (SIHUB), hệ sinh thái khởi nghiệp hiện nay không thiếu ý tưởng sáng tạo nhưng lại thiếu những người có khả năng biến ý tưởng thành sản phẩm và mô hình kinh doanh hiệu quả.

Nhiều start-up gặp khó khăn khi tìm nhân sự có kinh nghiệm phát triển sản phẩm công nghệ, nhất là ở các vị trí như giám đốc công nghệ (CTO), chuyên gia dữ liệu hay kỹ sư AI. Không ít DN buộc phải thuê chuyên gia nước ngoài hoặc hợp tác từ xa với các nhóm kỹ sư ở nước ngoài.

Nước đi quyết định

Ông Nguyễn Minh Tuấn, nhà sáng lập một start-up công nghệ giáo dục tại TP HCM, cho biết DN của ông từng mất gần 4 tháng mới tuyển được 1 kỹ sư AI có kinh nghiệm. "Start-up nhỏ rất khó cạnh tranh với các tập đoàn công nghệ lớn về lương và chế độ đãi ngộ, nên việc giữ chân nhân sự giỏi là thách thức thường trực" - ông Tuấn nói.

Không chỉ thiếu nhân lực công nghệ, hệ sinh thái start-up tại TP HCM còn thiếu đội ngũ quản trị có kinh nghiệm khởi nghiệp. Theo Trần Quý, Viện trưởng Viện Phát triển kinh tế số Việt Nam, nhiều start-up Việt Nam có ý tưởng tốt nhưng gặp khó khăn trong giai đoạn phát triển vì thiếu năng lực quản trị và chiến lược kinh doanh. 

"Khởi nghiệp không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn là năng lực xây dựng mô hình kinh doanh, quản trị tài chính và mở rộng thị trường. Nếu thiếu những kỹ năng này, nhiều dự án dễ rơi vào tình trạng "chết yểu" sau giai đoạn đầu" - ông Quý phân tích.

Để giải quyết bài toán nhân lực cho hệ sinh thái khởi nghiệp, TP HCM đang thúc đẩy mô hình hợp tác "3 nhà": Nhà nước - nhà trường - DN. Trong đó, các trường đại học (ĐH) được xem là nguồn cung nhân lực quan trọng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Hiện nay, thành phố khuyến khích các trường xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm DN và các chương trình đào tạo khởi nghiệp cho sinh viên.

Thực tế, TP HCM đang từng bước hình thành mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo tại các trường ĐH nhằm thúc đẩy hệ sinh thái start-up công nghệ. Nổi bật có Trung tâm Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của ĐHQG TP HCM, Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển giao công nghệ của ĐH Công nghiệp TP HCM và Trung tâm Sáng tạo - Ươm tạo khởi nghiệp của ĐH Nguyễn Tất Thành.

Nhiều chương trình hỗ trợ khởi nghiệp cũng được triển khai nhằm kết nối sinh viên, start-up và nhà đầu tư. Các cuộc thi khởi nghiệp, chương trình tăng tốc khởi nghiệp hay quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo đang tạo ra môi trường thuận lợi để các ý tưởng mới được hình thành và phát triển.

Bên cạnh đào tạo trong nước, nhiều chuyên gia cho rằng TP HCM cần có chiến lược thu hút nhân tài quốc tế nếu muốn trở thành trung tâm khởi nghiệp của khu vực. Việc thu hút chuyên gia nước ngoài, Việt kiều và các nhà sáng lập quốc tế không chỉ giúp hệ sinh thái start-up tiếp cận tri thức và công nghệ mới mà còn mở rộng mạng lưới đầu tư toàn cầu.

Trong bối cảnh kinh tế số và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng mới, nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ quyết định vị thế của TP HCM trên bản đồ khởi nghiệp khu vực. Nếu giải được bài toán nhân lực, thành phố hoàn toàn có thể tiến gần hơn mục tiêu trở thành trung tâm công nghệ và đổi mới sáng tạo của Đông Nam Á.